Alimlər Arktikada qeyri-adi bir hadisə qeydə alıblar: tərkibində böyük daşlar və çöküntü süxurları olan, demək olar ki, qara rəngli aysberqlər yüzlərlə kilometr məsafədə hərəkət edərək Şimal Buzlu okeanının dibindəki ekosistemləri köklü şəkildə dəyişdirir.

Bu barədə “Nature” jurnalında dərc olunan yeni araşdırmada bildirilir.

Tədqiqat müəllifləri bu prosesin birbaşa qlobal istiləşmə nəticəsində buzlaqların sürətlə əriməsi ilə bağlı olduğu qənaətinə gəliblər.

Tədqiqatçılar izah ediblər ki, əksər aysberqlər buzlaqların quruda hərəkəti zamanı topladığı daş və torpağı daşıyır. Lakin 2021-ci ildə “Polarstern” tədqiqat gəmisində aparılan ekspedisiya zamanı alimlər demək olar ki, tamamilə qara görünən qeyri-adi aysberqlər müşahidə ediblər.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu nəhəng buz kütlələri ən yaxın buzlaqlardan yüzlərlə kilometr uzağa tonlarla daş materialı daşıya bilir. Nümunələrin analizi göstərib ki, aysberqlərdə tapılan süxurlar dəniz dibinin təxminən 2500 metr dərinliyində aşkarlanan daşlarla uyğun gəlir.

Alimlər müəyyən ediblər ki, bu cür qaya fraqmentlərinin artması artıq dərin dəniz ekosistemlərinə təsir göstərir. Hausgarten tədqiqat stansiyası ərazisində 2015–2017-ci illər arasında dəniz dibində daşların sıxlığı nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb. Yeni sərt səthlər qısa zamanda süngərlər, aktiniyalar və digər orqanizmlər tərəfindən məskunlaşıb; əvvəl yumşaq dibdə yaşamaq çətin idi.

Tədqiqatçılar bildiriblər ki, hətta az miqdarda daş belə yeni yaşayış mühitləri yarada və canlıların yeni koloniyalarını formalaşdıra bilir. Bir neçə il ərzində bu ərazilərdə dərin dəniz faunasının müxtəlifliyi və sayı əhəmiyyətli dərəcədə artıb.

Son 40 ilin məlumatlarının təhlili göstərir ki, Qrenlandiya və Şpisbergen arasında əsas dəniz keçidi olan Fram boğazında aysberqlərin sayı artır. 2000-ci ilə qədər bu göstərici müşahidələrin təxminən 5 faizində qeydə alınırdısa, son onilliklərdə bu rəqəm 26 faizə yüksəlib.

Alimlər bu dəyişiklikləri Qrenlandiyanın şimal-şərqində və Rusiya Arktikasında buzlaqların sürətlə parçalanması ilə əlaqələndirirlər. Dəniz buzunun azalması da aysberqlərin hərəkətini əvvəlki kimi ləngitmir. Nəticədə buz kütlələri daha sürətlə drif edir, daha aktiv əriyir və okean dibinə daha çox material buraxır.

Tədqiqatçılar xəbərdarlıq ediblər ki, bu proses təkcə ekosistemlərə deyil, həm də dəniz nəqliyyatına təsir göstərir. Arktik sularda aysberqlərin artması yük və kruiz gəmiləri üçün əlavə risk yarada, həmçinin şimal bölgələrində balıqçılığın inkişafını çətinləşdirə bilər.