Meşə çətirlərinin zəif elektrik parıltısı – “korona” adlanan hadisə – alimlər tərəfindən ilk dəfə təbii şəraitdə qeydə alınıb. Bu, bir əsrdir müzakirə edilən nəzəriyyənin doğru olduğunu göstərir.
Bu barədə “Econews” yazıb.
Tədqiqatçılar 2024-cü ilin yayında ABŞ-ın şərq sahillərində baş verən fırtınalar zamanı ağacların təpələrində çox zəif elektrik boşalmalarını aşkar ediblər. Bu işıqlanma insan gözü ilə görünməyəcək qədər zəif olub və yalnız ultrabənövşəyi (UV) kameralar vasitəsilə qeydə alınıb.
Alimlər bildirirlər ki, bu zəif elektrik boşalmaları yalnız işıq effekti deyil, həm də ətraf mühitə təsir göstərə bilən fiziki prosesdir. Onlar yarpaqların kimyəvi tərkibinə və ətraf havaya təsir edə bilər.
Korona effekti nədir?
Korona ildırım deyil və yanğın da deyil. Bu, güclü elektrik sahəsi yarandıqda ağacların ən uclu hissələrində – yarpaq və budaqlarda – yığılan elektrik yükünün yaratdığı zəif boşalmadır. Bu boşalma bəzən mavi rəngli, çox zəif işıqlanma kimi görünə bilər.
Alimlər bu fenomeni təxminən 100 ildir nəzəri olaraq təsvir edirdilər, laboratoriya təcrübələri də onun mümkün olduğunu göstərirdi. Lakin təbiətdə birbaşa müşahidə ilk dəfə indi mümkün olub.
Əvvəlki tədqiqatlara görə, bu tip boşalmalar havada reaktiv kimyəvi maddələr yarada bilər və meşə ətrafındakı hava keyfiyyətinə təsir göstərə bilər.
Hadisə necə qeydə alınıb?
Pensilvaniya Universitetinin tədqiqatçıları fırtına izləmə üçün xüsusi laboratoriya avtomobili hazırlayıblar. Avtomobilə meteoroloji stansiya, elektrik sahəsi ölçən cihazlar və ultrabənövşəyi kamera quraşdırılıb.
Şimali Karolinada baş verən bir fırtına zamanı alimlər ağacların təpələrini müşahidə edərək 90 dəqiqə ərzində 41 korona hadisəsi qeydə alıblar. Bəzi boşalmalar 3 saniyəyə qədər davam edib.
Oxşar müşahidələr Florida və Pensilvaniyada da aparılıb.
Meşələr üçün nə deməkdir?
Alimlərin fikrincə, bu hadisə tək-tək yarpaqlarda kiçik təsir yaratsa da, böyük fırtınalar zamanı minlərlə yarpaqda eyni anda baş verə bilər. Bu isə meşə ekosistemində gözə görünməyən, lakin davamlı təsir yaradan bir proses ola bilər.
Bu zəif elektrik boşalmaları yarpaqların qoruyucu qatını zədələyə, onların rütubət saxlama qabiliyyətinə təsir göstərə bilər. Uzunmüddətli nəticələr isə hələ tam məlum deyil.
Tədqiqatçılar indi ekoloqlar və botanika mütəxəssisləri ilə birlikdə bu fenomenin ağacların böyüməsinə və meşə ekosistemlərinə təsirini araşdırmağı planlaşdırırlar.
Araşdırma “Geophysical Research Letters” jurnalında dərc olunub.
