“Son illər Azərbaycanda nağdsız ödənişlərin həcmi artsa da, kredit kartları bazarında əks tendensiya müşahidə olunur. Nağdsız ödəniş kredit kartları demək deyil, nağdsız ödəniş əsasən elektron portallar vasitəsilə ödəniş, eləcə də marketlərdə və alış-veriş mərkəzlərində vətəndaşların nağdsız ödənişə üstünlük verməsi daxildir. Bu isə ölkədə nağdsız ödənişlərin getdikcə daha çox populyarlaşdığını göstərir. Hazırda nağd ödənişlər ikinci planda qalır”.

Bu sözləri Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sədri Vüqar Oruc açıqlamasında deyib.

Onun sözlərinə görə, qısa bir müddət ərzində nağdsız ödənişlərin təşviqi Mərkəzi Bank tərəfindən, maliyyə-kredit siyasətimiz tərəfindən öz effektini verib:

“Nağdsız ödənişlərin artması, qeyd etdiyim kimi, kredit kartlarının artması hesabına baş vermir. Hal-hazırda daha çox debet kartlarına üstünlük verirlər. Bu, əməkhaqqı kartlarıdır, depozit kartlarıdır və s.

Və ödənişlərdə kredit kartlarından istifadə etməkdən vətəndaşlar bir formada çəkinirlər. Nəyə görə çəkinirlər? Çünki kredit kartları çox ciddi xərclərlə müşayiət olunur. Sonradan həmin kredit kartlarında edilmiş xərclərin yerini, belə deyək, kompensasiya etmək, ödəmək insanları əlavə maliyyə xərclərinə, çətinliklərinə düçar edir. Bu baxımdan vətəndaşlar özləri ilk növbədə kredit kartlarına ehtiyatlı yanaşmağa başlayıblar.

Ölkədə 2026 və 2027-ci illərdə xərclərin optimallaşdırılması ilə bağlı tələblərdən irəli gələn bir məsələdir. Ailə büdcələrində də xərclər optimallaşdırılır və qənaət mexanizmi tətbiq olunur. Kredit kartları isə bu qənaət mexanizminin pozulmasıdır. Yəni kredit kartları insanları daha çox xərcləməyə sövq edən bir vasitədir və eyni zamanda kredit kartları iqtisadi aktivliyin nümunəsidir.

Yəni hansı ölkələrdə iqtisadi aktivlik güclüdürsə, daimi əməkhaqları və gəlirlər stabil şəkildə mövcuddursa, həmin ölkənin vətəndaşları daha çox kreditə, kredit kartlarına üstünlük verirlər”.

“İkinci amil bankların öz yürütdüyü sərt siyasətdir. Əvvəllər kredit kartları daha yumşaq şərtlərlə verilirdi, daha böyük məbləğlərdə verilirdi. İndi isə bunun üçün müvafiq sərtləşdirmə tədbirləri görülüb ki, vətəndaşlar çox borclanmasın, istehlak borclarının ümumi çəkisi artmasın.

Bu da pul-kredit siyasəti baxımından olduqca, belə deyək, hal-hazırda öz bəhrəsini verir və həm inflyasiyanın qarşısını almaq baxımından, həm də eyni zamanda əlavə borc kütləsinin yaranmaması baxımından öz bəhrəsini verən addımlardır.

Hər bir dövr üçün, bir müştəri və yaxud vətəndaş fərq etməz, davranış qaydaları var. Bu davranış qaydalarının bir müddət əvvəlki forması daha çox kredit götürmək, daha çox xərcləmək idisə, indi ehtiyatlı davranış üstünlük kəsb edir və bu ehtiyatlı davranış da kredit kartlarına daha az müraciətlə səciyyələnir.

Düşünürəm ki, kredit kartlarının azalması, sayının azalması əslində nağdsız iqtisadiyyatın zəifləməsi və sıradan çıxması deyil. Əksinə, hal-hazırda, yuxarıda qeyd etdiyim kimi, iqtisadi münasibətlər, pul-kredit münasibətləri daha sağlam istiqamətdə təzahür edir. Banklar öz risklərini qoruyur, vətəndaşlar öz ailə büdcəsini planlayır və buna görə addımlar atırlar.

Hesab edirəm ki, indiki dövr üçün, həm qlobal inflyasiyanın olduğu bir zamanda, həm iqtisadi çətinliklər fonunda, həm də mövcud iqtisadi durum baxımından belə bir vəziyyət diktə edir ki, həm banklar öz pul-kredit siyasətlərini və kredit kartları siyasətini sərtləşdirsinlər, həm də vətəndaşlar bu istiqamətdə daha ehtiyatlı davransınlar.

Amma iqtisadi aktivlik artdığı zaman yenidən kredit kartlarının sayının artacağını proqnozlaşdırmaq olar. Hər şey ölkə iqtisadiyyatının aktiv fəaliyyətə keçməsi ilə bağlıdır. Bunun üçün də investisiyaların cəlbi, iş yerlərinin yaradılması, daha çox istehsalın həyata keçirilməsi, idxaldan çox ixracata dayanan iqtisadiyyatın qurulması baş verərsə, o zaman həm əməkhaqqı sistemində, həm də gəlirlər sistemində böyük dəyişikliklər baş verər və bu da kredit kartlarına müraciətlərin sayını artıra bilər”, – deyə V.Oruc açıqlamasında qeyd edib.