Yeni tədqiqat göstərir ki, yaşla bağlı narahatlıq “özünü doğruldan proqnoz” rolunu oynaya bilər: qadınların yaşlanma qorxuları onların bioloji qocalma sürətini artırır.
ABŞ-da 700-dən çox qadının qan nümunələri əsasında aparılan və “Psychoneuroendocrinology” jurnalında nəşr olunan araşdırma sübut edir ki, yaşlanmaqdan narahat olan qadınlarda hüceyrə səviyyəsində epigenetik qocalma sürətlənir.
Maraqlıdır ki, bu narahatlıq görünüşlə bağlı deyil, həmçinin fertilite və cəmiyyətin valideynlik gözləntiləri ilə bağlı deyildi. Təsir yalnız gələcəkdə sağlamlığın pisləşəcəyinə dair qorxu ilə əlaqələndirilən qadınlarda müşahidə olunub.
Niyə narahatlıq qocalmanı sürətləndirir?
Səbəb DNK-mızdakı telomerlərdədir – xromosomların uclarında yerləşən və onları qoruyan DNA-protein kompleksləri. Telomer uzunluğu bioloji qocalmanın güclü göstəricisidir: qısalmış telomerlər ürək xəstəlikləri, xərçəng və demensiya riskini artırır.
2012-ci il tədqiqatı 5000-dən çox qadını əhatə etmiş və göstərmişdi ki, bəzi fobiya formaları telomerlərin qısalması ilə bağlıdır, nəticədə həyat müddətini təxminən 6 il azalda bilər.
Ruh halının fiziki sağlamlığa təsiri
ABŞ-da aparılan böyük tədqiqat göstərdi ki, yaşlanmanı pozitiv qiymətləndirən insanlar təxminən 7,5 il daha uzun yaşayırlar. Meta-analiz (100-dən çox tədqiqat) isə göstərdi ki, yaşlanmaya yanaşma və uzunömürlülük arasında davamlı əlaqə var, və bu səbəb-nəticə əlaqəsini təsdiqləyir.
Əsas mexanizmlər
Tədqiqatçılar üç mexanizmi müəyyən ediblər: psixoloji, davranış və fizioloji.
Psixoloji: yaşlanma ilə bağlı qəbul edilmiş inanclar düşüncə və davranışları dəyişdirir – fiziki gücə şübhə, unutqanlıq kimi.
Davranış: “özünü doğruldan proqnoz” səbəbindən insanlar yaşlandıqca sağlamlıqlarının pisləşəcəyini düşünərək, düzgün qidalanma və idman kimi profilaktik tədbirlər görmürlər.
Fizioloji: yaşlanma ilə bağlı neqativ düşüncə stress hormonu kortizolun səviyyəsini 40% artırır; uzun müddətli yüksək kortizol immun, ürək-damar sistemi və beyin funksiyalarına mənfi təsir edir, iltihabı gücləndirir.
Qısacası, qadınlarda yaşla bağlı narahatlıq yalnız ruhi deyil, həm də bioloji qocalmanı sürətləndirə bilər.
