Avstraliyalı tədqiqatçılar laboratoriya şəraitində yetişdirilən insan beyin hüceyrələrini silikon çip üzərində öyrədərək 1990-cı illərin məşhur “Doom” oyununu oynaya biləcək səviyyəyə çatdırıblar.
Avstraliyanın “Cortical Labs” şirkətinin alimləri biotexnologiyada diqqətçəkən bir nailiyyət əldə ediblər. Laboratoriyada yaradılan neyronlar xüsusi silikon çip üzərində yerləşdirilərək kompüter sistemi ilə birləşdirilib və nəticədə “bioloji kompüter” adlandırılan sistem formalaşdırılıb.
AFP-nin məlumatına görə, bu sistem təxminən 200 min canlı insan beyin hüceyrəsindən ibarətdir. Hüceyrələr qan donorluğu əsasında əldə edilən kök hüceyrələrdən yetişdirilib və CL1 adlı xüsusi çipə inteqrasiya olunub.
Başlanğıc mərhələdə neyronlar sadə refleks oyunu olan “Pong” üzərində öyrədilib, daha sonra isə daha mürəkkəb idarəetmə tələb edən “Doom” oyununa keçid edilib. “Cortical Labs”ın baş tətbiqi alimlərindən Alon Loeffler bildirib ki, ilkin mərhələdə hüceyrələr video oyun mühitinə tamamilə uyğunlaşa bilməyən “təcrübəsiz oyunçu” kimi davranıb.
İlk mərhələdə xaotik davranış
Üçölçülü “Doom” oyununda naviqasiya və düşmənlərin məhv edilməsi kimi tapşırıqlar neyronlar üçün ciddi çətinlik yaradıb. Loefflerin sözlərinə görə, ilkin testlərdə hüceyrələr tez-tez istiqaməti itirib, təsadüfi hərəkətlər edib və nəzarətsiz reaksiyalar göstərib.
Lakin zamanla sistemdə öyrənmə prosesi müşahidə olunub. Neyronlar müəyyən hədəfləri daha dəqiq tanımağa və daha uyğun reaksiyalar verməyə başlayıb.
Buna baxmayaraq, nəticələr hələ məhduddur: hədəflərin aradan qaldırılması bir neçə cəhd tələb edir və reaksiyalar tam sabit deyil.
Elektrik siqnalları ilə öyrənmə
Tədqiqatçılar oyunun vizual və hərəkət məlumatlarını neyronların anlaya biləcəyi elektrik siqnallarına çeviriblər. Bu siqnallar elektrodlar vasitəsilə hüceyrələrə ötürülür və onların reaksiyaları real vaxtda izlənilir.
Neyronların yaratdığı elektrik aktivlik nümunələri isə müəyyən hərəkətlərə – məsələn, istiqamət dəyişmə və ya “atəş etmə” kimi əmrlərə çevrilir.
Geniş tətbiq potensialı
“Cortical Labs” nümayəndələri bu texnologiyanın yalnız oyun məqsədli olmadığını bildirirlər. CL1 platforması gələcəkdə dərmanların hazırlanması, xəstəlik modelləşdirilməsi, robototexnika və süni intellektə alternativ hesablama sistemləri üçün istifadə oluna bilər.
Şirkətin baş elmi və əməliyyat direktoru Brett Kaqan bildirib ki, neyron sistemlərinin potensialının yalnız başlanğıcını görürük. Onun sözlərinə görə, bu texnologiya gələcəkdə fərdiləşdirilmiş tibbdə də mühüm rol oynaya bilər.
Enerji səmərəliliyi və gələcək
Bioloji kompüterlərin əsas üstünlüklərindən biri aşağı enerji sərfiyyatıdır. İnsan beyninin cəmi 20 vatt enerji ilə işləməsi bu sahədə böyük maraq doğurur, çünki mövcud süni intellekt sistemləri bundan qat-qat çox enerji tələb edir.
Bununla belə, texnologiya hələ erkən mərhələdədir. Hüceyrələrin ömrü təxminən altı ayla məhduddur və sistem tam sabit və dəqiq nəticələr vermək səviyyəsinə çatmayıb.
Ekspertlər hesab edirlər ki, bu istiqamət gələcəkdə hesablama texnologiyalarında tamamilə yeni bir mərhələ aça bilər və bioloji-dijital hibrid sistemlərin inkişafına yol aça bilər.
