ABŞ-ın Tennessi ştatında yerləşən Svitvoter və Medisonvill şəhərcikləri arasında uzanan Kreyqhed mağaraları əsrlərdir bir çox sirri qoruyur. Lakin bu nəhəng yeraltı sistemin ən heyrətamiz hissəsi 1905-ci ildə, cəmi 13 yaşı olan maraqlı bir yeniyetmənin cəsarəti sayəsində üzə çıxıb.
Kiçik Ben Sends mağaranın dərinliklərində oynayarkən olduqca dar bir keçid aşkar edir. Həmin dövrdə nə internet, nə də mağaralarla bağlı təhlükəsizlik xəbərdarlıqları bu günkü qədər yayğın idi. Buna görə də o, tərəddüd etmədən velosiped təkəri enində olan tuneldə təxminən 12 metr sürünərək irəliləyir. Tunelin sonunda dizədək suyun içində qalan Ben əslində Şimali Amerikanın məlum olan ən böyük yeraltı gölünə daxil olan ilk insan olur.
Ben Sendsin kəşfindən əvvəl bu mağaralar bölgənin yerli əhalisi olan çerokilər tərəfindən yaxşı tanınırdı. Girişdən təxminən yarım kilometr içəridə yerləşən və “məsləhət otağı” adlandırılan bölmədə qədim saxsı qablar, zinət əşyaları və ox ucluqları kimi çoxsaylı tapıntılar aşkarlanıb. Hətta 1800-cü illərdə avropalı məskunlaşanlar bu sərin mühiti kartof anbarı kimi istifadə edib, 1863-cü ildə isə Vətəndaş müharibəsi əsgərlərindən biri divara adını həkk edib. Mağaranın tarixi isə daha qədim dövrlərə, təxminən 20 min il əvvələ gedib çıxır. Həmin dövrdə qaranlıqda yolunu itirərək yarığa düşüb ölən nəhəng Pleystosen yaquarına aid ayaq izləri bu gün də mağaranın döşəməsində qorunur.
“İtkin dəniz”in sirli çiçəkləri və rəngsiz sakinləri
Ben Sends gölü ilk dəfə aşkar edəndə əlindəki zəif işıq mənbəyi səbəbindən nəhəng boşluğun sərhədlərini görə bilməmişdi. Gölün ölçüsünü anlamaq üçün müxtəlif istiqamətlərə palçıq parçaları atsa da, eşitdiyi yalnız suyun əks-sədalı sıçrama səsləri olmuşdu. Bu gün “itkin dəniz” kimi tanınan göl yalnız ölçüsünə görə deyil, nadir geoloji formalaşmaları ilə də diqqət çəkir. “Mağara çiçəkləri” adlandırılan antoditlər kalsit və araqonit kristallarının su ilə birləşməsi nəticəsində yaranır və dünyada cəmi bir neçə mağarada rast gəlinir. Tikanlı və rəngarəng kristal quruluşlar yeraltı qaranlıqda donmuş bir bağ təsiri bağışlayır.
Hazırda göldə təxminən 300 ədəd göy qurşağı alabalığı yaşayır. Lakin bu balıqlar gölün təbii sakinləri deyil. Onlar kəşfdən sonra gölün başqa çıxışlarının olub-olmadığını müəyyənləşdirmək məqsədilə insanlar tərəfindən buraxılıb. Təbii işıq və qida mənbəyindən məhrum olan bu canlılar zamanla rənglərini və görmə qabiliyyətlərinin bir hissəsini itirib. İndi onların əsas qida mənbəyi hər il buranı ziyarət edən 150 min turisti daşıyan qayıqlardan atılan yemlərdir.
Mövcud ölçmələrə görə gölün görünən hissəsi təxminən 243 metr uzunluğunda və 67 metr enindədir. Lakin bu nəhəng su kütləsi yalnız görünən hissədən ibarətdir. Dalğıclar bu günədək suyun altında 13 dönümlük ərazini xəritələşdirə biliblər, amma gölün sonuna hələ də çatmaq mümkün olmayıb. Qaranlıq dəhlizlərə doğru uzanan sualtı keçidlərin harada bitdiyi hələ də məlum deyil.
