ABŞ və İranın müharibəyə son qoyacaq və nüvə danışıqlarına yol açacaq bir səhifəlik anlaşma memorandumu imzalamağa çox yaxın olduqları bildirilir. Ağ Ev bununla bağlı Tehrandan 48 saat ərzində cavab gözləyir.
ABŞ rəsmilərinə və məsələ ilə tanış mənbələrə əsaslanan məlumata görə, Ağ Ev administrasiyası İranla müharibəyə son qoymaq üçün tarixi bir razılaşmanın astanasındadır. İki ölkə arasında bir səhifəlik anlaşma memorandumu həm hərbi əməliyyatları dayandırmağı, həm də hərtərəfli nüvə danışıqları üçün yeni bir çərçivə yaratmağı hədəfləyir.
Vaşinqton növbəti 48 saat ərzində Tehrandan əsas məsələlərlə bağlı yekun cavab gözləyir.
Prezident Donald Trampın Hörmüz boğazında planlaşdırılan yeni hərbi əməliyyatı dayandırmaq və kövrək atəşkəsin pozulmasının qarşısını almaq qərarı da bu diplomatik irəliləyişlə əlaqələndirilir.
Məlumata görə, Trampın elçiləri Stiv Uitkof və Cared Kuşner həm birbaşa, həm də vasitəçilər vasitəsilə İran rəsmiləri ilə 14 maddəlik mətn üzərində danışıqlar aparırlar. Hazırkı layihəyə əsasən, regionda müharibə bitmiş elan ediləcək və Hörmüz boğazının açılması, İranın nüvə proqramının məhdudlaşdırılması və ABŞ sanksiyalarının ləğvi daxil olmaqla 30 günlük ətraflı danışıqlar prosesi başlayacaq. Danışıqlar İslamabadda və ya Cenevrədə baş tuta bilər.
Bu 30 günlük müddət ərzində İranın gəmilərin keçidinə qoyduğu məhdudiyyətlər və ABŞ-ın dəniz blokadası tədricən aradan qaldırılacaq. Lakin prosesin həssaslığına diqqət çəkən ABŞ rəsmisi vəziyyəti aşağıdakı sözlərlə ümumiləşdirib:
“Danışıqlar uğursuz olarsa, ABŞ qüvvələri blokadanı yenidən tətbiq edə və ya hərbi əməliyyatları bərpa edə bilər”.
Sazişin ən vacib məqamı uran zənginləşdirmə fəaliyyətlərinin dayandırılmasıdır. İran 5 illik müddət təklif etsə də, ABŞ 20 il müddətində israr etdi. Mənbələr orta yolun 12 ilə 15 il arasında tapıla biləcəyini göstərir. Sazişə əsasən, İran nüvə silahı əldə etməməyi öhdəsinə götürəcək və yeraltı nüvə obyektlərini işlətməməyi qəbul edəcək. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının müfəttişləri tərəfindən qəfil yoxlamalar da daxil olmaqla ciddi monitorinq mexanizmi də tətbiq olunacaq.
Bunun müqabilində ABŞ tədricən İrana qarşı sanksiyaları ləğv edəcək və İranın dondurulmuş milyardlarla dollarlıq vəsaitlərindın istifadəyə icazə veriləcək. Ən təəccüblü iddia İranın yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranın ölkədən xaricə, ehtimal ki, ABŞ-a göndərilməsinə razılıq verməsi ehtimalıdır.
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio prosesin çətinliyini vurğulayaraq bildirib ki, razılaşmanın bir gecədə kağız üzərində qalması vacib deyil. “Bu, son dərəcə mürəkkəb və texniki bir məsələdir. Lakin bizə danışıqlar aparmaq istədikləri məsələlər və əvvəlcə etmək istədikləri güzəştlərin miqyası barədə çox aydın bir diplomatik həll yolu lazımdır ki, bu səylər dəyərli olsun”, – o qeyd edib.
Rubio onu da qeyd edib ki, Tehran administrasiyasının yekun razılığa gəlib-gəlməyəcəyi hələ də məlum deyil.
Çində səfər də olan İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Pekində çinli həmkarı Vanq Yi ilə görüşündə bildirib ki, İran hakimiyyəti münaqişənin həlli üçün ABŞ ilə ədalətli razılığa gəlməyə hazırdır. “Biz yalnız ədalətli və hərtərəfli bir razılaşmanı qəbul edəcəyik”, – Əraqçi vurğulayıb.
