“Beynəlxalq siyasi müstəvidə diqqət çəkən məqamlardan biri Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə telefon danışığından sonra verdiyi mesaj və bu mesajın Azərbaycan dilində paylaşılmasıdır. İlk baxışdan bu, sadəcə diplomatik jest kimi görünə bilər. Lakin məsələyə daha geniş geosiyasi kontekstdən baxdıqda bunun daha dərin siyasi məna daşıdığı aydın görünür”.
Bunu açıqlamasında Milli Məcliisn VI çağırış deputatı İltizam Yusifov deyib.
O bildirib ki, əslində bu addım bir həqiqətin etirafı kimi də qiymətləndirilə bilər: “Azərbaycan artıq regionda və daha geniş Avrasiya məkanında nəzərə alınmadan siyasət aparılması mümkün olmayan əsas aktorlardan birinə çevrilib.
Keçmiş gərginliklər və dəyişən reallıqlar
Bir müddət əvvəl Fransa-Azərbaycan münasibətləri kifayət qədər gərgin mərhələdən keçirdi. Xüsusilə Emmanuel Makron rəhbərliyi dövründə Fransa açıq şəkildə Azərbaycana qarşı sərt ritorika nümayiş etdirilib, regiondakı proseslərdə birtərəfli mövqelər sərgilənib. Bu siyasət Bakıda haqlı narazılıq doğurub və iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin soyumasına səbəb olub. Lakin son dövrlərdə geosiyasi reallıqlar sürətlə dəyişir. Xüsusilə Cənubi Qafqaz regionunda formalaşan yeni güc balansı bir sıra dövlətləri öz siyasətlərini yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir.
İkinci Qarabağ savaş nəticəsində Azərbaycanın qələbəsi təkcə ərazi bütövlüyünün bərpası ilə yekunlaşmadı, həm də regionun siyasi və iqtisadi xəritəsini dəyişdirdi. Bu gün artıq Cənubi Qafqazda yeni reallıq mövcuddur və bu reallığın əsas memarlarından biri də məhz Azərbaycandır.
Diplomatik jest, yoxsa siyasi siqnal?
Makronun Azərbaycan dilində paylaşım etməsi sadəcə simvolik addım deyil. Diplomatiyada bu cür jestlər müəyyən siyasi mesajların çatdırılması üçün istifadə olunur.
Fransa prezidentinin mesajında bir neçə mühüm məqam diqqəti cəlb edir. O, İranın Azərbaycana yönəlmiş hücumları fonunda ölkəsinin Azərbaycanla həmrəy olduğunu bildirib və eyni zamanda Fransanın vətəndaşlarının təxliyəsinə görə Bakıya təşəkkür edib.
Bu təşəkkür faktiki olaraq Azərbaycanın regiondakı praktiki rolunun qəbul edilməsi deməkdir. Çünki böhran vəziyyətlərində dövlətlər yalnız etibar etdikləri və təsir imkanlarına malik olan tərəfdaşlarla əməkdaşlıq etməyə üstünlük verirlər.
Makronun açıqlamasında diqqət çəkən digər məqam isə Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesinə dəstək və Bakı ilə ikitərəfli münasibətləri yenidən inkişaf etdirmək istəyi ilə bağlı ifadələrdir.
Bu isə o deməkdir ki, Paris artıq regionda konstruktiv dialoq olmadan irəliləyiş əldə etməyin mümkün olmadığını anlayır”.
Azərbaycanın artan geosiyasi rolu
İ. Yusifov əlavə edib ki, bugünkü geosiyasi reallıqlar fonunda Azərbaycanın əhəmiyyəti təkcə regional çərçivə ilə məhdudlaşmır: “Ölkə artıq Avrasiya məkanında mühüm nəqliyyat və enerji qovşaqlarından birinə çevrilib.
Xüsusilə Avropanın enerji təhlükəsizliyi məsələsində Azərbaycanın rolu getdikcə artır. Bakı həm enerji resurslarının ixracı, həm də Şərqlə Qərb arasında nəqliyyat və logistika əlaqələrinin inkişafında mühüm rol oynayır. Bu baxımdan Azərbaycan faktiki olaraq Avropa ilə Asiya arasında strateji körpü funksiyasını yerinə yetirir. Bu reallıq isə Avropa dövlətlərini, o cümlədən Fransanı, regiondakı siyasətlərini daha praqmatik şəkildə qurmağa vadar edir.
İran faktoru və regional balans
Son dövrlərdə İran ətrafında baş verən hadisələr də regionun siyasi mənzərəsinə ciddi təsir göstərir. Gərginliklərin artdığı bir vaxtda Cənubi Qafqazın sabitliyi daha da əhəmiyyətli məsələyə çevrilir.
Belə bir şəraitdə regionun əsas sabitlik faktorlarından biri kimi Azərbaycanın rolu daha da ön plana çıxır.
Bu səbəbdən də bir sıra Qərb ölkələri Bakı ilə münasibətlərdə daha konstruktiv mövqe nümayiş etdirməyə başlayır.
Makronun Azərbaycan dilində paylaşımı və Bakı ilə dialoqun yenidən aktivləşdirilməsi əslində dəyişən geosiyasi reallıqların göstəricisidir.
Bir zamanlar Azərbaycana qarşı sərt ritorika nümayiş etdirən bəzi siyasi dairələr bu gün anlayırlar ki, regionda uğurlu siyasət aparmaq üçün Bakı ilə qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlər qurmaq vacibdir. Bu isə Azərbaycanın artan siyasi, iqtisadi və geosiyasi gücünün nəticəsidir.
Bu gün artıq aydın görünür ki, Cənubi Qafqazda və daha geniş Avrasiya məkanında yeni siyasi reallıq formalaşıb. Bu reallığın əsas xüsusiyyəti isə ondan ibarətdir ki, Azərbaycanla hesablaşmadan regionda davamlı siyasət aparmaq mümkün deyil”.
