Çexiyanın şərqində yerləşən milli təbiət qoruğunda qayalı dərənin dibində kiçik bir göl var. Bu gölün səthinin altında isə dünyanın məlum ən dərin şirin su mağarası sayılan “Hranitska uçurumu” gizlənir.
“Discoverwildlife.com” saytının yazdığına görə, bu yer barədə ilk qeydlər 1580-ci ilə aiddir. Bohemiya massivi ilə Qərbi Karpatlar arasında yerləşən mağara, səth sularının əhəngdaşı süxurlarından sızması nəticəsində formalaşıb. Bu proses zamanla boşluğun yaranmasına və getdikcə dərinləşməsinə səbəb olub.
Uçurumun dəqiq dərinliyini müəyyən etmək üçün çoxsaylı tədqiqat və xəritələşdirmə cəhdləri aparılsa da, nəticə əldə olunmayıb. Bunun səbəbi isə son dərəcə böyük dərinlik, məhdud görünürlük və zəhərli qazlarla zəngin su mühitidir. Bu amillər birlikdə hətta ən təcrübəli dalğıclar üçün belə araşdırmanı olduqca çətin edir.
Dibə çatmaq cəhdləri
2016-cı ildə dalğıclar mağaranı araşdırmaq üçün optik lif kabeli ilə idarə olunan uzaqdan idarə edilən sualtı aparat (ROV) istifadə ediblər. Aparat 404 metr dərinliyə qədər enə bilib, lakin daha sonra kabel qırılıb.
Bu nəticə “Hranitska uçurumu”nun dünyanın ən dərin məlum şirin su mağarası statusunu təsdiqləyib. Ondan sonra ikinci yerdə İtaliyadakı “Pozzo del Merro” gəlir və onun dərinliyi 392 metrdir.
2020-ci ildə alimlər mağaranın daha detallı xəritəsini hazırlamaq üçün geofiziki tədqiqatlar aparıblar və uçurumun dərinliyinin 1 kilometrə çata biləcəyini müəyyən ediblər. Araşdırma həmçinin mağaranın dibinin yaxınlıqdakı qədim karst çökəkliyi – Karpat ön dağlığı ilə əlaqəli olduğunu göstərib.
2022-ci ildə tədqiqatçılar qrupu yeni rekord müəyyən edərək avtonom sualtı aparatı 450 metr dərinliyə göndərib və mağara sisteminin üçölçülü xəritəsini hazırlayıb.
Bu dalışlar zamanı müəyyən edilib ki, uçurum diametri 10–30 metr arasında dəyişən qeyri-müntəzəm şaquli silindr formasına malikdir. Mərkəzi su ilə dolu mağaradan kənara doğru quru yeraltı mağaralar uzanır. Mövsümdən asılı olaraq suyun temperaturu 14,5–18,8 °C arasında dəyişir.
Suyun turşuluğu və yüksək CO₂ konsentrasiyası səbəbindən mağaranın ən dərin hissələri demək olar ki, canlılardan məhrumdur; yalnız bakterial selik qatlarına rast gəlinir. Bununla belə, may-sentyabr aylarında “Quru rotunda” adlanan hissədə iri qulaqlı yarasaların böyük koloniyası müşahidə olunub.
