Rumıniyanın Skerişoara buz mağarasında yerləşən qədim buz təbəqəsində aparılan tədqiqatlar nəticəsində təxminən 5000 il əvvələ aid mikroorqanizm aşkar edilib.
“Psychrobacter SC65A.3” adlı soyuğa davamlı bakteriya laboratoriyada “oyadılıb” və onun xüsusiyyətləri araşdırılıb.
Tədqiqatçılar bu mikrobu təxminən 13 000 illik iqlim və mikrobioloji tarixi saxlayan buz nüvəsindən çıxarıblar. 25 metr dərinlikdən götürülən buz nümunələrində 5000 il əvvələ aid təbəqədən ayrılan bakteriyanın genomu ardıcıllıqla oxunub və onun həm sərt soyuq şəraitə, həm də qida çatışmazlığına uyğunlaşma mexanizmləri öyrənilib.
Alimlərin laboratoriya testlərinə görə, “Psychrobacter SC65A.3” müasir xəstəxanalarda geniş istifadə olunan 28 antibiotikdən 10-na qarşı davamlılıq göstərib. Bunlara rifampisin, vankomisin, siprofloksasin, trimetoprim, klindamisin və metronidazol kimi dərmanlar daxildir. Bu nəticə, soyuq mühitlərə uyğunlaşmış mikroorqanizmlərin uzunmüddətli antibiotik rezistentliyi mənbəyi ola biləcəyini göstərir.
Bakteriyanın genomunda antibiotiklərə davamlılıqla əlaqəli 100-dən çox gen və funksiyası hələ tam məlum olmayan təxminən 600 gen aşkar edilib. Bundan əlavə, 11 genin digər mikroorqanizmlərin böyüməsini dayandıran və ya onları məhv edən maddələr istehsal edə bildiyi ehtimal olunur. Təcrübələr zamanı bu bakteriya qızılı stafilokok (Staphylococcus aureus), bağırsaq çöpləri (Escherichia coli) və Klebsiella pneumoniae kimi patogenlərin inkişafını da zəiflədib.
Tədqiqatın həmmüəllifi Kristina Purkariya bu ştamı ikili xüsusiyyətə malik bir kəşf kimi qiymətləndirib. Onun sözlərinə görə, bakteriya həm çoxsaylı antibiotiklərə qarşı müqavimət göstərir, həm də gələcək biotexnoloji tətbiqlər üçün perspektivli fermentativ aktivliyə malikdir.
Bu kəşf göstərir ki, antibiotiklərə qarşı davamlılıq insanlardan çox əvvəl, təbii mühitdə formalaşıb. Alimlər hesab edirlər ki, qədim buz təbəqələri min illərlə bu genləri qoruyub saxlaya bilər. İqlim istiləşdikcə buzlaqların əriməsi nəticəsində bu cür mikroorqanizmlərin və ya onların DNT izlərinin su və torpaq ekosistemlərinə qarışması mümkündür.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, bakterial antimikrob rezistentlik 2019-cu ildə təxminən 1,27 milyon insanın birbaşa ölümünə səbəb olub və təxminən 5 milyon ölümə dolayı təsir göstərib. Bu tendensiyanın güclənməsi sadə infeksiyaların belə daha təhlükəli hala gəlməsinə səbəb ola bilər.
Eyni zamanda, bu cür qədim mikroorqanizmlər yeni antibiotiklərin və tibbi həllərin hazırlanması üçün də potensial mənbə hesab olunur. Onların unikal bioloji xüsusiyyətləri gələcəkdə “superbakteriyalar”a qarşı mübarizədə yeni imkanlar yarada bilər.
Beləliklə, min illər əvvəlki buzda qorunub qalmış mikroorqanizmlər həm ciddi xəbərdarlıq, həm də elmi inkişaf üçün yeni istiqamət kimi qiymətləndirilir. İqlim dəyişikliyi buzlaqları əridikcə əsas sual təkcə bu mühitdən nəyin üzə çıxacağı deyil, həm də bu biliklərin antibiotiklərin daha səmərəli istifadəsinə və yeni müalicə üsullarına nə qədər tez çevrilə biləcəyidir.
