{"id":9641,"date":"2026-09-27T22:01:32","date_gmt":"2026-09-27T18:01:32","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=9641"},"modified":"2026-09-27T22:01:32","modified_gmt":"2026-09-27T18:01:32","slug":"27-sentyabr-muasir-h%c9%99rb-tarixini-d%c9%99yis%c9%99n-paradiqma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=9641","title":{"rendered":"27 sentyabr: m\u00fcasir h\u0259rb tarixini d\u0259yi\u015f\u0259n paradiqma"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"full-post-title\"><\/h1>\n<div class=\"full-post-b\">\n<div class=\"full-post-desc\">\u201c27 sentyabr 2020-ci il yaln\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sin\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarix deyil. Bu tarix eyni zamanda m\u00fcasir d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131n\u0131n nec\u0259 d\u0259yi\u015fdiyini n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n h\u0259rbi-siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc\u201d.<\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<p>Bunu a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda siyasi ekspert \u0130ltizam Yusifov deyib.<\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan Ordusunun 44 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi n\u0259tic\u0259 g\u00f6st\u0259rdi ki, XXI \u0259srin m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck yaln\u0131z tanklar\u0131n, artilleriyan\u0131n v\u0259 canl\u0131 q\u00fcvv\u0259nin say\u0131ndan deyil, m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6y\u00fc\u015f vasit\u0259l\u0259rinin vahid sistemd\u0259 inteqrasiyas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u201c44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayanda d\u00fcnyan\u0131n h\u0259rbi dair\u0259l\u0259rinin diqq\u0259ti x\u00fcsusil\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n pilotsuz u\u00e7u\u015f aparatlar\u0131ndan v\u0259 \u201cloitering munition\u201d \u2013 dola\u015fan sursatlardan istifad\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldi. RUSI-nin t\u0259hlilin\u0259 g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan PUA-lar\u0131 v\u0259 uzunm\u0259nzilli at\u0259\u015f vasit\u0259l\u0259rini birg\u0259 t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259 Erm\u0259nistan q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin yaln\u0131z \u00f6n x\u0259ttini deyil, komanda m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini, logistikas\u0131n\u0131, artilleriyas\u0131n\u0131 v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 haz\u0131rlanan ehtiyatlar\u0131n\u0131 da h\u0259d\u0259f\u0259 ala bildi. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistan q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin d\u00f6y\u00fc\u015f qabiliyy\u0259ti t\u0259kc\u0259 birba\u015fa itkil\u0259rl\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 t\u0259minat v\u0259 komanda-idar\u0259etm\u0259 sisteminin z\u0259ifl\u0259m\u0259si il\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>Burada \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 Bayraktar TB2 v\u0259 ya Harop kimi konkret silahlar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu deyil. \u018fsas yenilik onlar\u0131n k\u0259\u015ffiyyat, h\u0259d\u0259fl\u0259rin a\u015fkarlanmas\u0131, artilleriya v\u0259 dig\u0259r z\u0259rb\u0259 vasit\u0259l\u0259ri il\u0259 vahid d\u00f6y\u00fc\u015f sistemind\u0259 birl\u0259\u015fdirilm\u0259si idi. AB\u015e-\u0131n CSIS t\u0259hlili d\u0259 m\u00fcharib\u0259nin \u0259sas d\u0259rsl\u0259rind\u0259n birinin m\u0259hz PUA, raket v\u0259 artilleriyan\u0131n sinxronla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 oldu\u011funu vur\u011fulay\u0131r: PUA h\u0259d\u0259fi a\u015fkarlay\u0131r, m\u0259lumat \u00f6t\u00fcr\u00fcr, artilleriya v\u0259 dig\u0259r z\u0259rb\u0259 vasit\u0259l\u0259ri is\u0259 h\u0259min h\u0259d\u0259f\u0259 operativ \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rirdi\u201d.<\/p>\n<p>\u0130.Yusifov qeyd edib ki, bu, m\u00fcharib\u0259nin klassik \u201ck\u0259\u015ff et \u2013 q\u0259rar ver \u2013 vur\u201d d\u00f6vr\u00fcn\u00fc s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi: \u201c\u018fg\u0259r \u0259vv\u0259ll\u0259r m\u00fcharib\u0259nin taleyini q\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259yyar\u0259, tank v\u0259 a\u011f\u0131r artilleriya h\u0259ll edirdis\u0259, amma 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan ordusu d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda daha ki\u00e7ik, nisb\u0259t\u0259n ucuz v\u0259 \u00e7evik sisteml\u0259r y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rli h\u0259d\u0259fl\u0259ri s\u0131radan \u00e7\u0131xarmaq imkan\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirdi. RUSI bunu d\u0259qiq z\u0259rb\u0259nin \u201cdemokratikl\u0259\u015fm\u0259si\u201d kimi xarakteriz\u0259 edir: bel\u0259 imkanlar art\u0131q yaln\u0131z b\u00f6y\u00fck h\u0259rbi g\u00fccl\u0259rin inhisar\u0131nda deyil.<\/p>\n<p>2020-ci il m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra ortaya \u00e7\u0131xan \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n biri tanklar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu. Lakin burada da daha d\u00fczg\u00fcn n\u0259tic\u0259 \u201ctank d\u00f6vr\u00fc bitdi\u201d deyil. \u018fksin\u0259, m\u00fcharib\u0259 g\u00f6st\u0259rdi ki, tank v\u0259 zirehli texnika m\u00fcasir d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda t\u0259kba\u015f\u0131na f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259z. Onlar\u0131n effektivliyi hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259, elektron m\u00fcbariz\u0259, k\u0259\u015ffiyyat, kamuflyaj, PUA-lar v\u0259 artilleriya il\u0259 inteqrasiyadan as\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eu\u015fa d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc bu bax\u0131mdan x\u00fcsusil\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. AB\u015e-nin Modern War Institute t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rir ki, m\u00fcharib\u0259nin h\u0259lledici m\u0259rh\u0259l\u0259si yaln\u0131z PUA-lar\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc il\u0259 izah edil\u0259 bilm\u0259z. \u015eu\u015fan\u0131n tutulmas\u0131 x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r, piyada, artilleriya, m\u00fch\u0259ndis b\u00f6lm\u0259l\u0259ri v\u0259 dig\u0259r imkanlar\u0131n birlikd\u0259 t\u0259tbiqini t\u0259l\u0259b ed\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b \u015f\u0259h\u0259r \u0259m\u0259liyyat\u0131 idi. Y\u0259ni texnologiya quru qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini aradan qald\u0131rmad\u0131; \u0259ksin\u0259, onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini daha d\u0259qiq k\u0259\u015ffiyyat v\u0259 at\u0259\u015f imkanlar\u0131 il\u0259 tamamlad\u0131\u201d.<\/p>\n<p>Ekspert deyib ki, V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015fqa m\u00fch\u00fcm d\u0259rsi statik m\u00fcdafi\u0259nin z\u0259ifliyinin \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarmas\u0131 oldu: \u201cOnillikl\u0259r \u0259rzind\u0259 qurulmu\u015f istehkamlar, s\u0259ng\u0259rl\u0259r v\u0259 zirehli texnika k\u0259\u015ffiyyat-z\u0259rb\u0259 sisteminin qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259vv\u0259lki q\u0259d\u0259r etibarl\u0131 m\u00fcdafi\u0259 yaratmad\u0131.<\/p>\n<p>CSIS-in t\u0259hlilin\u0259 g\u00f6r\u0259, PUA-lar Az\u0259rbaycan q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n tanklar\u0131n\u0131, artilleriyas\u0131n\u0131 v\u0259 hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259rini a\u015fkar edib s\u0131radan \u00e7\u0131xarma\u011fa imkan verdi. Hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 vasit\u0259l\u0259rinin z\u0259ifl\u0259dilm\u0259si is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 PUA-lar\u0131n f\u0259aliyy\u0259t imkanlar\u0131n\u0131 daha da art\u0131rd\u0131. Bel\u0259likl\u0259, bir sistemin s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 dig\u0259r sistemin effektivliyini y\u00fcks\u0259ld\u0259n z\u0259ncirvari t\u0259sir yaratd\u0131.<\/p>\n<p>Bu, m\u00fcasir m\u00fcharib\u0259nin m\u00fch\u00fcm x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n birini ortaya qoydu: d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda ayr\u0131-ayr\u0131 silah sisteml\u0259ri deyil, sisteml\u0259r sistemi qalib g\u0259lir\u201d.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin \u0259sas f\u0259rqini izah ed\u0259n siyasi \u015f\u0259rh\u00e7i bildirib ki, Az\u0259rbaycan\u0131n 44 g\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259d\u0259ki t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin beyn\u0259lxalq h\u0259rbi dair\u0259l\u0259rd\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259km\u0259sinin \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 m\u0259hz budur: \u201cIISS 2020-ci il Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sini son ill\u0259rd\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi q\u00fcvv\u0259l\u0259rin i\u015ftirak etdiyi m\u00fch\u00fcm d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259n biri kimi qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k, x\u00fcsusil\u0259 PUA-lar\u0131n t\u0259tbiqinin m\u00fcasir d\u00f6y\u00fc\u015f konsepsiyalar\u0131na t\u0259sirini vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rbi modelind\u0259 \u00fc\u00e7 x\u0259tt x\u00fcsusil\u0259 se\u00e7ilir:<\/p>\n<p>Birincisi, texnoloji \u00fcst\u00fcnl\u00fck: PUA, dola\u015fan sursat, d\u0259qiq z\u0259rb\u0259 v\u0259 m\u00fcasir k\u0259\u015ffiyyat vasit\u0259l\u0259rinin geni\u015f t\u0259tbiqi.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, \u0259m\u0259liyyat inteqrasiyas\u0131: k\u0259\u015ffiyyat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n artilleriya, raket sisteml\u0259ri, aviasiya v\u0259 quru qo\u015funlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u011flanmas\u0131.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, insan amili: texnologiyan\u0131n \u00f6z\u00fc kifay\u0259t etmir. Onu d\u00fczg\u00fcn idar\u0259 ed\u0259n pe\u015f\u0259kar \u015f\u0259xsi hey\u0259t, \u00e7evik komandanl\u0131q, x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b relyefd\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f qabiliyy\u0259ti h\u0259lledici rol oynay\u0131r. \u015eu\u015fa \u0259m\u0259liyyat\u0131 bunun \u0259n ayd\u0131n n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n<p>Lakin 2020-ci ilin h\u0259rbi d\u0259rsi bununla m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. M\u00fcharib\u0259 g\u00f6st\u0259rdi ki, m\u00fcasir d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 informasiya \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc, sensorlar, PUA-lar, d\u0259qiq at\u0259\u015f v\u0259 s\u00fcr\u0259tli q\u0259rarverm\u0259 birl\u0259\u015fdikd\u0259 daha b\u00f6y\u00fck v\u0259 statik sistem\u0259 malik t\u0259r\u0259fin \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc aradan qalxa bil\u0259r.<\/p>\n<p>Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 Ukrayna m\u00fcharib\u0259sind\u0259 PUA-lar\u0131n, uzaqm\u0259nzilli d\u0259qiq z\u0259rb\u0259l\u0259rin, elektron m\u00fcbariz\u0259nin v\u0259 k\u0259\u015ffiyyat-z\u0259rb\u0259 kompleksl\u0259rinin geni\u015f t\u0259tbiqi d\u0259 bu tendensiyan\u0131n daha da inki\u015faf etdiyini g\u00f6st\u0259rdi. CSIS-in m\u00fcqayis\u0259li ara\u015fd\u0131rmas\u0131 2020-ci il Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sini Ukrayna m\u00fcharib\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 PUA-lar\u0131n kombin\u0259 edilmi\u015f silahl\u0131 m\u00fcharib\u0259nin ayr\u0131lmaz elementin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sini g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259sas n\u00fcmun\u0259l\u0259rd\u0259n biri kimi t\u0259hlil edir.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, 27 Sentyabr 2020-ci il yaln\u0131z Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn Z\u0259f\u0259r y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 deyildi. Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si m\u00fcasir h\u0259rb \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm laboratoriyaya \u00e7evrildi. Bu m\u00fcharib\u0259nin \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u0259rsi \u201cdronlar tank\u0131 \u0259v\u0259z etdi\u201d deyil. Daha fundamental n\u0259tic\u0259 budur: m\u00fcasir m\u00fcharib\u0259d\u0259 qalibiyy\u0259t ayr\u0131-ayr\u0131 silahlar\u0131n deyil, k\u0259\u015ffiyyat, texnologiya, d\u0259qiq z\u0259rb\u0259, elektron m\u00fcbariz\u0259, manevr, pe\u015f\u0259kar \u015f\u0259xsi hey\u0259t v\u0259 vahid komandanl\u0131\u011f\u0131n bir sistemd\u0259 birl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259n ke\u00e7ir.<\/p>\n<p>M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 27 Sentyabr\u0131n tarixd\u0259ki yeri yaln\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n Z\u0259f\u0259r salnam\u0259si il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si XXI \u0259sr m\u00fcharib\u0259sinin nec\u0259 apar\u0131laca\u011f\u0131na dair m\u00fch\u00fcm h\u0259rbi d\u0259rsl\u0259r qoyan v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131n\u0131n paradiqmas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259n hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri kimi \u00f6yr\u0259nilir\u201d.\n<\/p><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c27 sentyabr 2020-ci il yaln\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sin\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarix deyil. Bu tarix eyni zamanda m\u00fcasir d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131n\u0131n nec\u0259 d\u0259yi\u015fdiyini n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n h\u0259rbi-siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc\u201d. Bunu a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda siyasi ekspert \u0130ltizam Yusifov deyib. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan Ordusunun 44 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi n\u0259tic\u0259 g\u00f6st\u0259rdi ki, XXI \u0259srin m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck yaln\u0131z [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9642,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-9641","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-olk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9641","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9641"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9641\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9641"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}