{"id":6277,"date":"2026-06-22T12:24:32","date_gmt":"2026-06-22T08:24:32","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=6277"},"modified":"2026-06-22T12:24:32","modified_gmt":"2026-06-22T08:24:32","slug":"data-m%c9%99rk%c9%99zl%c9%99ri-yuk%c9%99-cevrilir-mask-v%c9%99-til-cixis-yolu-tapdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=6277","title":{"rendered":"Data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri y\u00fck\u0259 \u00e7evrilir: Mask v\u0259 Til \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu tapd\u0131"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"full-post-title\"><\/h1>\n<div class=\"full-post-b\">\n<div class=\"full-post-desc\"><\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<p>Data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri kommunal xidm\u0259t tarifl\u0259rini art\u0131r\u0131r, s\u0259s-k\u00fcy yarad\u0131r, \u0259traf m\u00fchiti \u00e7irkl\u0259ndirir v\u0259 yerli iqtisadiyyata m\u0259hdud fayda verir. Bununla yana\u015f\u0131, s\u00fcni intellekt (Al) texnologiyalar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 bu infrastrukturdan imtina etm\u0259y\u0259 imkan vermir.<\/p>\n<p>&#8220;Forbes\u201d n\u0259\u015frinin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, bu problem \u0130lon Mask\u0131n da diqq\u0259tini \u00e7\u0259kib. Bu yax\u0131nlarda birjada yerl\u0259\u015fdiril\u0259n &#8220;SpaceX\u201d \u015firk\u0259ti m\u0259lumat emal\u0131 m\u0259rk\u0259zl\u0259rini kosmosa \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131r. Layih\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, g\u00fcn\u0259\u015f enerjisi il\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n peykl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t \u015f\u0259b\u0259k\u0259 yarad\u0131lacaq, m\u0259lumatlar orbitd\u0259 emal edil\u0259c\u0259k v\u0259 daha sonra Yer\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>&#8220;SpaceX\u201din planlar\u0131na g\u00f6r\u0259, ilk orbital data m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 2028-ci ild\u0259 ba\u015flaya bil\u0259r. Lakin \u015firk\u0259tin ilkin s\u0259hml\u0259rin ictimai t\u0259klifi (IPO) s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 bel\u0259 sistemin yarad\u0131lmas\u0131 x\u0259rcl\u0259ri bar\u0259d\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 yer alm\u0131r.<\/p>\n<p>S\u0259n\u0259dd\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131q da qeyd olunub:<\/p>\n<p>&#8220;Layih\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli texniki m\u00fcr\u0259kk\u0259blikl\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r, s\u0131naqdan ke\u00e7irilm\u0259mi\u015f texnologiyalardan istifad\u0259ni n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur v\u0259 haz\u0131rda m\u00f6vcud olmayan v\u0259 ya ciddi t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259 t\u0259l\u0259b ed\u0259n texnologiyalara \u0259saslan\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin kommersiya bax\u0131m\u0131ndan s\u0259m\u0259r\u0259li olaca\u011f\u0131na z\u0259man\u0259t yoxdur&#8221;.<\/p>\n<p>\u015eirk\u0259tin h\u00fcquq\u015f\u00fcnaslar\u0131 bu ifad\u0259ni potensial riskl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 r\u0259smi x\u0259b\u0259rdarl\u0131q kimi daxil edibl\u0259r.<\/p>\n<p>Okeanda yerl\u0259\u015f\u0259n data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri<\/p>\n<p>Oreqon \u015ftat\u0131n\u0131n Portlend \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n &#8220;Panthalassa\u201d startap\u0131 \u0130lon Mask\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli biznes t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131 Piter Til v\u0259 Silikon Vadisinin bir s\u0131ra ven\u00e7ur investorlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259nir.<\/p>\n<p>\u015eirk\u0259t son on ild\u0259 a\u00e7\u0131q okeanda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259n \u00fcz\u0259n m\u0259lumat emal\u0131 m\u0259rk\u0259zl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259yib. Bu qur\u011fular enerji ehtiyac\u0131n\u0131 dal\u011fa enerjisind\u0259n qar\u015f\u0131lay\u0131r v\u0259 eyni zamanda soyuq d\u0259niz suyu il\u0259 soyudulur.<\/p>\n<p>\u015eirk\u0259tin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, ilk kommersiya obyektl\u0259ri art\u0131q 2027-ci ild\u0259 istifad\u0259y\u0259 veril\u0259 bil\u0259r. Bu is\u0259 &#8220;SpaceX\u201din orbital data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri layih\u0259sind\u0259n bir il \u0259vv\u0259l ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>&#8220;Panthalassa\u201dn\u0131n Va\u015finqton \u015ftat\u0131 sahill\u0259rind\u0259 s\u0131naqdan ke\u00e7irdiyi &#8220;Ocean-2\u201d prototipi \u0259n\u0259n\u0259vi data m\u0259rk\u0259zind\u0259n daha \u00e7ox d\u0259niz s\u0259naye q\u00fcll\u0259sini xat\u0131rlad\u0131r. Qur\u011fu 70 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fcnd\u0259 polad konstruksiyadan ibar\u0259tdir v\u0259 onun b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si suyun alt\u0131nda yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>Dal\u011falar\u0131n t\u0259siri il\u0259 q\u00fcll\u0259 qalx\u0131b-endikc\u0259 su yuxar\u0131 rezervuara daxil olur v\u0259 daha sonra turbin vasit\u0259sil\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k 1 meqavata q\u0259d\u0259r sabit elektrik enerjisi istehsal edir.<\/p>\n<p>N\u00f6vb\u0259ti il istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131lan qur\u011fuda art\u0131q s\u00fcni intellekt modell\u0259rinin \u00f6yr\u0259dilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ipl\u0259r v\u0259 hesablama avadanl\u0131qlar\u0131 qura\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. M\u0259lumatlar is\u0259 peyk vasit\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259k ki, bu da Mask\u0131n &#8220;SpaceX\u201d konsepsiyas\u0131na b\u0259nz\u0259yir.<\/p>\n<p>Okean data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri ideyas\u0131 yeni deyil. &#8220;Microsoft\u201d uzun ill\u0259r \u015eotlandiya sahill\u0259rind\u0259 sualt\u0131 data m\u0259rk\u0259zl\u0259rini s\u0131naqdan ke\u00e7irib v\u0259 2024-c\u00fc ild\u0259 bu t\u0259dqiqat proqram\u0131n\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131b. \u00c7in d\u0259 k\u00fcl\u0259k turbinl\u0259ri il\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n sualt\u0131 m\u0259lumat emal\u0131 m\u0259rk\u0259zl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 eksperimentl\u0259r apar\u0131r.<\/p>\n<p>Bu layih\u0259l\u0259rd\u0259 okean \u0259sas\u0259n soyutma m\u00fchiti kimi istifad\u0259 olunurdu. &#8220;Panthalassa\u201d is\u0259 onu h\u0259m d\u0259 enerji m\u0259nb\u0259yi kimi qiym\u0259tl\u0259ndirir.<\/p>\n<p>\u015eirk\u0259tin ba\u015f direktoru v\u0259 h\u0259mt\u0259sis\u00e7isi Hart \u015eeldon-Kulson bildirib:<\/p>\n<p>&#8220;Biz dayaz sahil zonalar\u0131nda deyil, dal\u011fa enerjisinin maksimum oldu\u011fu d\u0259rin sularda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259ririk. Qur\u011fular\u0131m\u0131z \u00f6z h\u0259r\u0259k\u0259t imkan\u0131na malikdir v\u0259 laz\u0131m g\u0259ldikd\u0259 yeni m\u00f6vqey\u0259 ke\u00e7\u0259 bilir. Onlar d\u0259nizin dibin\u0259 he\u00e7 bir \u015f\u0259kild\u0259 ba\u011flanmay\u0131b&#8221;.<\/p>\n<p>Kosmos, yoxsa okean?<\/p>\n<p>H\u0259m kosmik, h\u0259m d\u0259 okean \u0259sasl\u0131 data m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin arxas\u0131nda eyni ideya dayan\u0131r \u2014 pulsuz v\u0259 davaml\u0131 enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259.<\/p>\n<p>Kosmos variant\u0131nda enerji m\u0259nb\u0259yi orbitd\u0259ki g\u00fcn\u0259\u015f enerjisi olacaq, okean variant\u0131nda is\u0259 C\u0259nub okean\u0131n\u0131n dal\u011fa enerjisi.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssis \u015erepferin fikrinc\u0259, okean h\u0259llinin \u0259sas \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc logistika il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>A\u00e7\u0131q d\u0259nizd\u0259 avadanl\u0131q yerl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00e7\u0259tin olsa da, onu orbit\u0259 \u00e7\u0131xarmaq bundan qat-qat bahal\u0131d\u0131r. Haz\u0131rda &#8220;SpaceX\u201d bir raket burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 90 milyon dollara q\u0259d\u0259r \u00f6d\u0259ni\u015f t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p>\u015erepfer qeyd edib: &#8220;Bir ton avadanl\u0131\u011f\u0131n okeana v\u0259 kosmosa da\u015f\u0131nma x\u0259rcl\u0259rini m\u00fcqayis\u0259 ets\u0259k, kosmosa \u00e7atd\u0131r\u0131lma t\u0259xmin\u0259n y\u00fcz d\u0259f\u0259 bahad\u0131r. Bu, bizim \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259rc bax\u0131m\u0131ndan y\u00fczqat \u00fcst\u00fcnl\u00fck dem\u0259kdir. H\u0259tta hesablamalarda on d\u0259f\u0259 s\u0259hv etdiyimizi f\u0259rz ets\u0259k bel\u0259, yen\u0259 d\u0259 iqtisadi bax\u0131mdan on d\u0259f\u0259 daha s\u0259rf\u0259li v\u0259ziyy\u0259td\u0259yik.\u201d<\/p>\n<p>&#8220;Panthalassa\u201dn\u0131n dig\u0259r iddial\u0131 layih\u0259si<\/p>\n<p>\u015eirk\u0259t data m\u0259rk\u0259zi modelinin u\u011furlu olaca\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 n\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 karbon emissiyas\u0131 olmadan hidrogen v\u0259 ammonyak istehsal\u0131n\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259yir.<\/p>\n<p>Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 duzsuzla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f d\u0259niz suyu v\u0259 su molekullar\u0131n\u0131 hidrogen v\u0259 oksigen\u0259 ay\u0131ran elektroliz qur\u011fular\u0131ndan istifad\u0259 edil\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>\u015eeldon-Kulsonun fikrinc\u0259, bu \u00fcsulla &#8220;ya\u015f\u0131l\u201d hidrogen istehsal\u0131 g\u00fcn\u0259\u015f enerjisi \u0259sasl\u0131 analoji layih\u0259l\u0259rd\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 ucuz ba\u015fa g\u0259l\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>&#8220;Biz son d\u0259r\u0259c\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 enerji x\u0259rcl\u0259ri il\u0259 i\u015fl\u0259yirik. \u0130stehsal etdiyimiz elektrik enerjisinin qiym\u0259ti t\u0259xmin\u0259n h\u0259r kilovat-saat \u00fc\u00e7\u00fcn 2 sentdir. Bundan \u0259lav\u0259, g\u00fccd\u0259n istifad\u0259 \u0259msal\u0131m\u0131z \u00e7ox y\u00fcks\u0259kdir v\u0259 sistem vaxt\u0131n 90 faizind\u0259n \u00e7oxunda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir\u201d, dey\u0259 o bildirib.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri kommunal xidm\u0259t tarifl\u0259rini art\u0131r\u0131r, s\u0259s-k\u00fcy yarad\u0131r, \u0259traf m\u00fchiti \u00e7irkl\u0259ndirir v\u0259 yerli iqtisadiyyata m\u0259hdud fayda verir. Bununla yana\u015f\u0131, s\u00fcni intellekt (Al) texnologiyalar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 bu infrastrukturdan imtina etm\u0259y\u0259 imkan vermir. &#8220;Forbes\u201d n\u0259\u015frinin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, bu problem \u0130lon Mask\u0131n da diqq\u0259tini \u00e7\u0259kib. Bu yax\u0131nlarda birjada yerl\u0259\u015fdiril\u0259n &#8220;SpaceX\u201d \u015firk\u0259ti m\u0259lumat emal\u0131 m\u0259rk\u0259zl\u0259rini kosmosa \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131r. Layih\u0259y\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6280,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-6277","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6277","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6277"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6277\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6277"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6277"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6277"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}