{"id":6258,"date":"2026-06-22T12:13:55","date_gmt":"2026-06-22T08:13:55","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=6258"},"modified":"2026-06-22T12:13:55","modified_gmt":"2026-06-22T08:13:55","slug":"aysberql%c9%99r-simal-buzlu-okeaninda-h%c9%99yati-nec%c9%99-d%c9%99yisdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=6258","title":{"rendered":"Aysberql\u0259r \u015eimal Buzlu okean\u0131nda h\u0259yat\u0131 nec\u0259 d\u0259yi\u015fdi?"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"full-post-title\"><\/h1>\n<div class=\"full-post-b\">\n<div class=\"full-post-desc\"><\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<p>Aliml\u0259r Arktikada qeyri-adi bir hadis\u0259 qeyd\u0259 al\u0131blar: t\u0259rkibind\u0259 b\u00f6y\u00fck da\u015flar v\u0259 \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc s\u00fcxurlar\u0131 olan, dem\u0259k olar ki, qara r\u0259ngli aysberql\u0259r y\u00fczl\u0259rl\u0259 kilometr m\u0259saf\u0259d\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k \u015eimal Buzlu okean\u0131n\u0131n dibind\u0259ki ekosisteml\u0259ri k\u00f6kl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdirir.<\/p>\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 &#8220;Nature\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan yeni ara\u015fd\u0131rmada bildirilir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat m\u00fc\u0259llifl\u0259ri bu prosesin birba\u015fa qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 buzlaqlar\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u0259rim\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259libl\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar izah edibl\u0259r ki, \u0259ks\u0259r aysberql\u0259r buzlaqlar\u0131n quruda h\u0259r\u0259k\u0259ti zaman\u0131 toplad\u0131\u011f\u0131 da\u015f v\u0259 torpa\u011f\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. Lakin 2021-ci ild\u0259 &#8220;Polarstern\u201d t\u0259dqiqat g\u0259misind\u0259 apar\u0131lan ekspedisiya zaman\u0131 aliml\u0259r dem\u0259k olar ki, tamamil\u0259 qara g\u00f6r\u00fcn\u0259n qeyri-adi aysberql\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 edibl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu n\u0259h\u0259ng buz k\u00fctl\u0259l\u0259ri \u0259n yax\u0131n buzlaqlardan y\u00fczl\u0259rl\u0259 kilometr uza\u011fa tonlarla da\u015f material\u0131 da\u015f\u0131ya bilir. N\u00fcmun\u0259l\u0259rin analizi g\u00f6st\u0259rib ki, aysberql\u0259rd\u0259 tap\u0131lan s\u00fcxurlar d\u0259niz dibinin t\u0259xmin\u0259n 2500 metr d\u0259rinliyind\u0259 a\u015fkarlanan da\u015flarla uy\u011fun g\u0259lir.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, bu c\u00fcr qaya fraqmentl\u0259rinin artmas\u0131 art\u0131q d\u0259rin d\u0259niz ekosisteml\u0259rin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Hausgarten t\u0259dqiqat stansiyas\u0131 \u0259razisind\u0259 2015\u20132017-ci ill\u0259r aras\u0131nda d\u0259niz dibind\u0259 da\u015flar\u0131n s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131b. Yeni s\u0259rt s\u0259thl\u0259r q\u0131sa zamanda s\u00fcng\u0259rl\u0259r, aktiniyalar v\u0259 dig\u0259r orqanizml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259skunla\u015f\u0131b; \u0259vv\u0259l yum\u015faq dibd\u0259 ya\u015famaq \u00e7\u0259tin idi.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bildiribl\u0259r ki, h\u0259tta az miqdarda da\u015f bel\u0259 yeni ya\u015fay\u0131\u015f m\u00fchitl\u0259ri yarada v\u0259 canl\u0131lar\u0131n yeni koloniyalar\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131ra bilir. Bir ne\u00e7\u0259 il \u0259rzind\u0259 bu \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u0259rin d\u0259niz faunas\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lifliyi v\u0259 say\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131b.<\/p>\n<p>Son 40 ilin m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rir ki, Qrenlandiya v\u0259 \u015episbergen aras\u0131nda \u0259sas d\u0259niz ke\u00e7idi olan Fram bo\u011faz\u0131nda aysberql\u0259rin say\u0131 art\u0131r. 2000-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r bu g\u00f6st\u0259rici m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rin t\u0259xmin\u0259n 5 faizind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131rd\u0131sa, son onillikl\u0259rd\u0259 bu r\u0259q\u0259m 26 faiz\u0259 y\u00fcks\u0259lib.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri Qrenlandiyan\u0131n \u015fimal-\u015f\u0259rqind\u0259 v\u0259 Rusiya Arktikas\u0131nda buzlaqlar\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 par\u00e7alanmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r. D\u0259niz buzunun azalmas\u0131 da aysberql\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259tini \u0259vv\u0259lki kimi l\u0259ngitmir. N\u0259tic\u0259d\u0259 buz k\u00fctl\u0259l\u0259ri daha s\u00fcr\u0259tl\u0259 drif edir, daha aktiv \u0259riyir v\u0259 okean dibin\u0259 daha \u00e7ox material burax\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edibl\u0259r ki, bu proses t\u0259kc\u0259 ekosisteml\u0259r\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 d\u0259niz n\u0259qliyyat\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Arktik sularda aysberql\u0259rin artmas\u0131 y\u00fck v\u0259 kruiz g\u0259mil\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 risk yarada, h\u0259m\u00e7inin \u015fimal b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r Arktikada qeyri-adi bir hadis\u0259 qeyd\u0259 al\u0131blar: t\u0259rkibind\u0259 b\u00f6y\u00fck da\u015flar v\u0259 \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc s\u00fcxurlar\u0131 olan, dem\u0259k olar ki, qara r\u0259ngli aysberql\u0259r y\u00fczl\u0259rl\u0259 kilometr m\u0259saf\u0259d\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k \u015eimal Buzlu okean\u0131n\u0131n dibind\u0259ki ekosisteml\u0259ri k\u00f6kl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdirir. Bu bar\u0259d\u0259 &#8220;Nature\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan yeni ara\u015fd\u0131rmada bildirilir. T\u0259dqiqat m\u00fc\u0259llifl\u0259ri bu prosesin birba\u015fa qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 buzlaqlar\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u0259rim\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6261,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-6258","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6258","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6258"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6258\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6258"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6258"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6258"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}