{"id":5718,"date":"2026-05-31T22:53:40","date_gmt":"2026-05-31T18:53:40","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=5718"},"modified":"2026-05-31T22:53:40","modified_gmt":"2026-05-31T18:53:40","slug":"laboratoriyada-yetisdiril%c9%99n-neyronlar-bioloji-komputerl%c9%99r-g%c9%99lir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=5718","title":{"rendered":"Laboratoriyada yeti\u015fdiril\u0259n neyronlar: Bioloji komp\u00fcterl\u0259r g\u0259lir"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"full-post-title\"><\/h1>\n<div class=\"full-post-b\">\n<div class=\"full-post-desc\"><\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<p>Avstraliyal\u0131 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar laboratoriya \u015f\u0259raitind\u0259 yeti\u015fdiril\u0259n insan beyin h\u00fcceyr\u0259l\u0259rini silikon \u00e7ip \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6yr\u0259d\u0259r\u0259k 1990-c\u0131 ill\u0259rin m\u0259\u015fhur &#8220;Doom\u201d oyununu oynaya bil\u0259c\u0259k s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131blar.<\/p>\n<p>Avstraliyan\u0131n &#8220;Cortical Labs&#8221; \u015firk\u0259tinin aliml\u0259ri biotexnologiyada diqq\u0259t\u00e7\u0259k\u0259n bir nailiyy\u0259t \u0259ld\u0259 edibl\u0259r. Laboratoriyada yarad\u0131lan neyronlar x\u00fcsusi silikon \u00e7ip \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k komp\u00fcter sistemi il\u0259 birl\u0259\u015fdirilib v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 &#8220;bioloji komp\u00fcter\u201d adland\u0131r\u0131lan sistem formala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>AFP-nin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, bu sistem t\u0259xmin\u0259n 200 min canl\u0131 insan beyin h\u00fcceyr\u0259sind\u0259n ibar\u0259tdir. H\u00fcceyr\u0259l\u0259r qan donorlu\u011fu \u0259sas\u0131nda \u0259ld\u0259 edil\u0259n k\u00f6k h\u00fcceyr\u0259l\u0259rd\u0259n yeti\u015fdirilib v\u0259 CL1 adl\u0131 x\u00fcsusi \u00e7ip\u0259 inteqrasiya olunub.<\/p>\n<p>Ba\u015flan\u011f\u0131c m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 neyronlar sad\u0259 refleks oyunu olan &#8220;Pong\u201d \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6yr\u0259dilib, daha sonra is\u0259 daha m\u00fcr\u0259kk\u0259b idar\u0259etm\u0259 t\u0259l\u0259b ed\u0259n &#8220;Doom\u201d oyununa ke\u00e7id edilib. &#8220;Cortical Labs&#8221;\u0131n ba\u015f t\u0259tbiqi aliml\u0259rind\u0259n Alon Loeffler bildirib ki, ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 h\u00fcceyr\u0259l\u0259r video oyun m\u00fchitin\u0259 tamamil\u0259 uy\u011funla\u015fa bilm\u0259y\u0259n &#8220;t\u0259cr\u00fcb\u0259siz oyun\u00e7u\u201d kimi davran\u0131b.<\/p>\n<p>\u0130lk m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 xaotik davran\u0131\u015f<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc &#8220;Doom\u201d oyununda naviqasiya v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin m\u0259hv edilm\u0259si kimi tap\u015f\u0131r\u0131qlar neyronlar \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi \u00e7\u0259tinlik yarad\u0131b. Loefflerin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, ilkin testl\u0259rd\u0259 h\u00fcceyr\u0259l\u0259r tez-tez istiqam\u0259ti itirib, t\u0259sad\u00fcfi h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r edib v\u0259 n\u0259zar\u0259tsiz reaksiyalar g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n<p>Lakin zamanla sistemd\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259 prosesi m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Neyronlar m\u00fc\u0259yy\u0259n h\u0259d\u0259fl\u0259ri daha d\u0259qiq tan\u0131ma\u011fa v\u0259 daha uy\u011fun reaksiyalar verm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>Buna baxmayaraq, n\u0259tic\u0259l\u0259r h\u0259l\u0259 m\u0259hduddur: h\u0259d\u0259fl\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 bir ne\u00e7\u0259 c\u0259hd t\u0259l\u0259b edir v\u0259 reaksiyalar tam sabit deyil.<\/p>\n<p>Elektrik siqnallar\u0131 il\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar oyunun vizual v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 neyronlar\u0131n anlaya bil\u0259c\u0259yi elektrik siqnallar\u0131na \u00e7eviribl\u0259r. Bu siqnallar elektrodlar vasit\u0259sil\u0259 h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 onlar\u0131n reaksiyalar\u0131 real vaxtda izl\u0259nilir.<\/p>\n<p>Neyronlar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 elektrik aktivlik n\u00fcmun\u0259l\u0259ri is\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 \u2013 m\u0259s\u0259l\u0259n, istiqam\u0259t d\u0259yi\u015fm\u0259 v\u0259 ya &#8220;at\u0259\u015f etm\u0259\u201d kimi \u0259mrl\u0259r\u0259 \u00e7evrilir.<\/p>\n<p>Geni\u015f t\u0259tbiq potensial\u0131<\/p>\n<p>&#8220;Cortical Labs&#8221; n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri bu texnologiyan\u0131n yaln\u0131z oyun m\u0259qs\u0259dli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirirl\u0259r. CL1 platformas\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u0259rmanlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, x\u0259st\u0259lik modell\u0259\u015fdirilm\u0259si, robototexnika v\u0259 s\u00fcni intellekt\u0259 alternativ hesablama sisteml\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 oluna bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u015eirk\u0259tin ba\u015f elmi v\u0259 \u0259m\u0259liyyat direktoru Brett Kaqan bildirib ki, neyron sisteml\u0259rinin potensial\u0131n\u0131n yaln\u0131z ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu texnologiya g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 f\u0259rdil\u0259\u015fdirilmi\u015f tibbd\u0259 d\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynaya bil\u0259r.<\/p>\n<p>Enerji s\u0259m\u0259r\u0259liliyi v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k<\/p>\n<p>Bioloji komp\u00fcterl\u0259rin \u0259sas \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rind\u0259n biri a\u015fa\u011f\u0131 enerji s\u0259rfiyyat\u0131d\u0131r. \u0130nsan beyninin c\u0259mi 20 vatt enerji il\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259si bu sah\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck maraq do\u011furur, \u00e7\u00fcnki m\u00f6vcud s\u00fcni intellekt sisteml\u0259ri bundan qat-qat \u00e7ox enerji t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, texnologiya h\u0259l\u0259 erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259dir. H\u00fcceyr\u0259l\u0259rin \u00f6mr\u00fc t\u0259xmin\u0259n alt\u0131 ayla m\u0259hduddur v\u0259 sistem tam sabit v\u0259 d\u0259qiq n\u0259tic\u0259l\u0259r verm\u0259k s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7atmay\u0131b.<\/p>\n<p>Ekspertl\u0259r hesab edirl\u0259r ki, bu istiqam\u0259t g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 hesablama texnologiyalar\u0131nda tamamil\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259 a\u00e7a bil\u0259r v\u0259 bioloji-dijital hibrid sisteml\u0259rin inki\u015faf\u0131na yol a\u00e7a bil\u0259r.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Avstraliyal\u0131 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar laboratoriya \u015f\u0259raitind\u0259 yeti\u015fdiril\u0259n insan beyin h\u00fcceyr\u0259l\u0259rini silikon \u00e7ip \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6yr\u0259d\u0259r\u0259k 1990-c\u0131 ill\u0259rin m\u0259\u015fhur &#8220;Doom\u201d oyununu oynaya bil\u0259c\u0259k s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131blar. Avstraliyan\u0131n &#8220;Cortical Labs&#8221; \u015firk\u0259tinin aliml\u0259ri biotexnologiyada diqq\u0259t\u00e7\u0259k\u0259n bir nailiyy\u0259t \u0259ld\u0259 edibl\u0259r. Laboratoriyada yarad\u0131lan neyronlar x\u00fcsusi silikon \u00e7ip \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k komp\u00fcter sistemi il\u0259 birl\u0259\u015fdirilib v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 &#8220;bioloji komp\u00fcter\u201d adland\u0131r\u0131lan sistem formala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. AFP-nin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, bu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5721,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-5718","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5718","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5718"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5718\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5718"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5718"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5718"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}