{"id":5540,"date":"2026-05-19T13:48:29","date_gmt":"2026-05-19T09:48:29","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=5540"},"modified":"2026-05-19T13:48:29","modified_gmt":"2026-05-19T09:48:29","slug":"niy%c9%99-agaclar-goy-uzun%c9%99-q%c9%99d%c9%99r-uzana-bilmir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=5540","title":{"rendered":"Niy\u0259 a\u011faclar g\u00f6y \u00fcz\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r uzana bilmir?"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"full-post-title\"><\/h1>\n<div class=\"full-post-b\">\n<div class=\"full-post-desc\"><\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<p>Kaliforniya sekvoyalar\u0131 \u00f6z inan\u0131lmaz h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckl\u0259rin\u0259 yaln\u0131z \u0259lveri\u015fli m\u00fchit\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b bioloji tarazl\u0131\u011fa borcludur. Lakin bu sistemin d\u0259 fizikan\u0131n qoydu\u011fu q\u0259ti bir h\u0259ddi var.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n h\u00fcnd\u00fcr a\u011faclar\u0131 s\u0131ras\u0131nda olan sekvoyalar \u00e7ox vaxt 100 metrd\u0259n yuxar\u0131 qalx\u0131r v\u0259 onlar\u0131n tac hiss\u0259si yer s\u0259thind\u0259n o q\u0259d\u0259r uzaqda olur ki, orada \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ekosistem formala\u015f\u0131r. Min ill\u0259rdir bu a\u011faclar t\u0259bi\u0259tin monumentall\u0131\u011f\u0131n\u0131n simvolu kimi qal\u0131r.<\/p>\n<p>A\u011faclar \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcnd\u00fcrl\u00fck \u0259sas\u0259n \u00fcst\u00fcnl\u00fck dem\u0259kdir. Me\u015f\u0259nin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131nda g\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda r\u0259qab\u0259t \u00e7ox g\u00fccl\u00fc oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 daha h\u00fcnd\u00fcr bit\u0259n a\u011fac daha \u00e7ox enerji istehsal ed\u0259 bilir.<\/p>\n<p>Lakin bu b\u00f6y\u00fcm\u0259nin ciddi bir &#8220;qiym\u0259ti\u201d var: a\u011fac n\u0259 q\u0259d\u0259r h\u00fcnd\u00fcr olursa, k\u00f6kl\u0259rd\u0259n suyun \u0259n yuxar\u0131 yarpaqlara \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 bir o q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>Sekvoyalarda bu proses x\u00fcsusil\u0259 kritikdir. G\u00f6vd\u0259 daxilind\u0259ki ke\u00e7irici sistem suyu b\u00f6y\u00fck m\u0259saf\u0259y\u0259 da\u015f\u0131mal\u0131d\u0131r, lakin cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259si v\u0259 daxili m\u00fcqavim\u0259t bu prosesi getdikc\u0259 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u0259n yuxar\u0131 yarpaqlar kifay\u0259t q\u0259d\u0259r r\u00fctub\u0259t alm\u0131r v\u0259 fotosintez z\u0259ifl\u0259yir.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fcm\u0259 o n\u00f6qt\u0259d\u0259 dayan\u0131r ki, sistemin i\u015fl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259l\u0259b olunan enerji a\u011fac\u0131n istehsal ed\u0259 bil\u0259c\u0259yind\u0259n \u00e7ox olur. T\u0259dqiqatlara g\u00f6r\u0259, bu t\u0259bii limit t\u0259xmin\u0259n 122\u2013130 metr aras\u0131nda ola bil\u0259r. Haz\u0131rda m\u0259lum olan \u0259n h\u00fcnd\u00fcr a\u011fac t\u0259xmin\u0259n 116 metrdir, y\u0259ni art\u0131q bu n\u0259z\u0259ri h\u0259dd\u0259 yax\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, problem t\u0259kc\u0259 suyun yuxar\u0131 da\u015f\u0131nmas\u0131 il\u0259 bitmir. Yarpaqlarda yaranan \u015f\u0259k\u0259rl\u0259r d\u0259 k\u00f6kl\u0259r\u0259 geri \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259lidir v\u0259 bu proses d\u0259 d\u0259qiq t\u0259nziml\u0259nmi\u015f ax\u0131n t\u0259l\u0259b edir. Buna g\u00f6r\u0259 sekvoyalar yarpaq \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc d\u0259 m\u0259hdud saxlay\u0131r: \u0259n h\u00fcnd\u00fcr n\u00fcmun\u0259l\u0259rd\u0259 yarpaqlar ad\u0259t\u0259n 10\u201320 sm aral\u0131\u011f\u0131nda olur.<\/p>\n<p>Bu n\u0259h\u0259ng a\u011faclar\u0131n \u0259sas\u0259n \u015eimali Kaliforniyada formala\u015fmas\u0131 da t\u0259sad\u00fcfi deyil. M\u00fclayim iqlim, bol ya\u011f\u0131nt\u0131 v\u0259 qida il\u0259 z\u0259ngin torpaq ideal \u015f\u0259rait yarad\u0131r. \u018fn vacib amill\u0259rd\u0259n biri is\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m dumanlard\u0131r \u2014 bu, tac\u0131n birba\u015fa r\u00fctub\u0259t almas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir v\u0259 k\u00f6kl\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n su y\u00fck\u00fcn\u00fc azald\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, sekvoyalar sad\u0259c\u0259 rekord\u00e7u a\u011faclar deyil, h\u0259m d\u0259 fizika qanunlar\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n canl\u0131 sisteml\u0259rdir v\u0259 t\u0259bi\u0259tin bel\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m formalar\u0131n\u0131n bel\u0259 fundamental m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r\u0259 tabe oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kaliforniya sekvoyalar\u0131 \u00f6z inan\u0131lmaz h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckl\u0259rin\u0259 yaln\u0131z \u0259lveri\u015fli m\u00fchit\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b bioloji tarazl\u0131\u011fa borcludur. Lakin bu sistemin d\u0259 fizikan\u0131n qoydu\u011fu q\u0259ti bir h\u0259ddi var. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n h\u00fcnd\u00fcr a\u011faclar\u0131 s\u0131ras\u0131nda olan sekvoyalar \u00e7ox vaxt 100 metrd\u0259n yuxar\u0131 qalx\u0131r v\u0259 onlar\u0131n tac hiss\u0259si yer s\u0259thind\u0259n o q\u0259d\u0259r uzaqda olur ki, orada \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ekosistem formala\u015f\u0131r. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5543,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-5540","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cmiyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5540","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5540"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5540\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5540"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5540"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5540"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}