{"id":5130,"date":"2026-05-06T18:14:16","date_gmt":"2026-05-06T14:14:16","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=5130"},"modified":"2026-05-06T18:14:16","modified_gmt":"2026-05-06T14:14:16","slug":"realliq-cox-sad%c9%99dir-baki-bohranlarin-acar-oyuncusudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=5130","title":{"rendered":"Reall\u0131q \u00e7ox sad\u0259dir: Bak\u0131 b\u00f6hranlar\u0131n a\u00e7ar oyun\u00e7usudur"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"full-post-title\"><\/h1>\n<div class=\"full-post-b\">\n<div class=\"full-post-desc\"><\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<p>\u201cSon ill\u0259r qlobal sistemin s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259yi\u015fdiyi, geosiyasi v\u0259 geoiqtisadi qar\u015f\u0131durmalar\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fdiyi bir d\u00f6vrd\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131 \u00f6z tarixinin \u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n birini ya\u015fay\u0131r. AB\u015e, Rusiya v\u0259 \u00c7in kimi g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin paralel t\u0259sir v\u0259 t\u0259zyiq siyas\u0259ti, eyni zamanda Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259si v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 artan g\u0259rginlik Avropan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 enerji arxitekturas\u0131n\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 sars\u0131d\u0131r. \u0130qtisadi art\u0131m tempinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si, s\u0259naye r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tinin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si v\u0259 enerji as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 riskl\u0259r qoca qit\u0259ni faktiki olaraq strateji \u00e7\u0131x\u0131lmazl\u0131qla \u00fcz-\u00fcz\u0259 qoyub\u201d.<\/p>\n<p>Bunu\u00a0 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda deputat M\u00fc\u015ffiq M\u0259mm\u0259dli deyib.<\/p>\n<p>O qeyd edib ki, Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259si, Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 artan g\u0259rginlik v\u0259 K\u00f6rf\u0259z b\u00f6hran\u0131 Avropan\u0131n strateji \u00e7evikliyinin m\u0259hdud oldu\u011funu \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131: \u201c\u018fn \u00f6n\u0259mlisi is\u0259 odur ki, bu probleml\u0259r fonunda Avropa daxilind\u0259 q\u0259rarverm\u0259 mexanizml\u0259ri b\u0259z\u0259n siyasi manipulyasiyalar\u0131n v\u0259 q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli maraqlar\u0131n t\u0259siri alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr.<br \/>\nBel\u0259 bir m\u00fcr\u0259kk\u0259b \u015f\u0259raitd\u0259 alternativl\u0259rin m\u00f6vcud olmas\u0131na baxmayaraq, Avropa bu alternativl\u0259ri ya d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ndirmir, ya da siyasi s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n onlar\u0131 tam realla\u015fd\u0131ra bilmir. Halbuki C\u0259nubi Qafqaz v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya m\u0259hz bu bo\u015flu\u011fu doldura bil\u0259c\u0259k strateji m\u0259kan kimi \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r. Bu m\u0259kan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 is\u0259 a\u00e7ar rolunu oynayan \u00f6lk\u0259 Az\u0259rbaycand\u0131r. Az\u0259rbaycan t\u0259kc\u0259 co\u011frafi bax\u0131mdan deyil, h\u0259m d\u0259 geosiyasi v\u0259 geoiqtisadi bax\u0131mdan Avropa il\u0259 Asiya aras\u0131nda real k\u00f6rp\u00fc funksiyas\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirir\u201d.<\/p>\n<p>Deputat \u0259lav\u0259 edib ki, bu reall\u0131q art\u0131q Avropan\u0131n b\u0259zi rasional siyasi dair\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul olunmaqdad\u0131r: \u201cAvropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n xarici i\u015fl\u0259r v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik siyas\u0259ti \u00fczr\u0259 ali n\u00fcmay\u0259nd\u0259si, Avropa Komissiyas\u0131n\u0131n vitse-prezidenti Kaya Kallas\u0131n Bak\u0131ya s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 kimi, Az\u0259rbaycan Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cvacib t\u0259r\u0259fda\u015fd\u0131r\u201d v\u0259 bu t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q yaln\u0131z enerji il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. \u0130lham \u018fliyev d\u0259 bu kontekstd\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 bildirib ki, Az\u0259rbaycan Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda etibarl\u0131 t\u0259r\u0259fda\u015fd\u0131r v\u0259 art\u0131q Az\u0259rbaycan qaz\u0131 Avropan\u0131n daha geni\u015f co\u011frafiyas\u0131na, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Almaniya v\u0259 Avstriyaya \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r. Bu, t\u0259kc\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q deyil, h\u0259m d\u0259 Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi strategiyas\u0131n\u0131n real daya\u011f\u0131d\u0131r.<br \/>\nEyni zamanda, Avropan\u0131n b\u0259zi institutlar\u0131n\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 Avropa Parlamenti v\u0259 A\u015ePA kimi qurumlar\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 q\u0259r\u0259zli yana\u015fmalar\u0131 bu strateji \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa ziddiyy\u0259t yarad\u0131r. Prezident \u0130lham \u018fliyevin d\u0259 vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 kimi, bu c\u00fcr yana\u015fmalar Bak\u0131 il\u0259 Br\u00fcssel aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259ri sabotaj edir v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 z\u0259r\u0259r g\u00f6r\u0259n t\u0259r\u0259f m\u0259hz Avropan\u0131n \u00f6z\u00fc olur. \u00c7\u00fcnki reall\u0131q ondan ibar\u0259tdir ki, Avropa il\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya aras\u0131nda etibarl\u0131, t\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259 iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n s\u0259m\u0259r\u0259li ba\u011flant\u0131 m\u0259hz Az\u0259rbaycan \u00fcz\u0259rind\u0259n m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu kontekstd\u0259 Ciorgia Meloninin Bak\u0131ya s\u0259f\u0259ri x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. \u0130taliya kimi b\u00f6y\u00fck Avropa iqtisadiyyat\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycanla \u0259laq\u0259l\u0259ri d\u0259rinl\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259yi g\u00f6st\u0259rir ki, Avropada praqmatik yana\u015fma g\u00fccl\u0259nir. Meloninin qeyd etdiyi \u201cenerji v\u0259 ba\u011flant\u0131lar eyni medal\u0131n iki \u00fcz\u00fcd\u00fcr\u201d fikri \u0259slind\u0259 yeni geosiyasi reall\u0131\u011f\u0131n mahiyy\u0259tini a\u00e7\u0131r. Az\u0259rbaycan yaln\u0131z enerji t\u0259chizat\u00e7\u0131s\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 qit\u0259l\u0259ri birl\u0259\u015fdir\u0259n strateji qov\u015faqd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan Orta D\u0259hliz layih\u0259si x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r. \u015e\u0259rql\u0259 Q\u0259rb aras\u0131nda \u0259n q\u0131sa, t\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259 dayan\u0131ql\u0131 mar\u015frut kimi bu d\u0259hliz Avropan\u0131n ticar\u0259t v\u0259 logistika strategiyas\u0131nda \u0259v\u0259zolunmaz rol oynay\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n bu d\u0259hlizd\u0259ki rolu is\u0259 alternativsizdir. Bu g\u00fcn art\u0131q a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 dem\u0259k olar ki, Az\u0259rbaycans\u0131z Avropa il\u0259 Asiya aras\u0131nda effektiv iqtisadi inteqrasiya m\u00fcmk\u00fcn deyil.<br \/>\nDig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, Az\u0259rbaycan yaln\u0131z tranzit v\u0259 enerji \u00f6lk\u0259si kimi deyil, h\u0259m d\u0259 regional sabitliyin t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131 kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Erm\u0259nistanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan add\u0131mlar, tranzit m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rinin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rin b\u0259rpas\u0131 regionda yeni t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik arxitekturas\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131na xidm\u0259t edir. Bu is\u0259 dolay\u0131s\u0131 il\u0259 Avropan\u0131n maraqlar\u0131na cavab verir\u201d.<\/p>\n<p>Deputat hesab edir ki, n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, m\u00f6vcud qlobal b\u00f6hran \u015f\u0259raitind\u0259 Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn real \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu ideoloji yana\u015fmalardan deyil, praqmatik v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraqlara \u0259saslanan \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qdan ke\u00e7ir: \u201cAz\u0259rbaycanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu v\u0259 konstruktiv \u0259sasda inki\u015faf etdirilm\u0259si bu bax\u0131mdan strateji z\u0259rur\u0259tdir. \u018fks halda, Avropa h\u0259m enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259, h\u0259m d\u0259 geoiqtisadi r\u0259qab\u0259td\u0259 daha da geri qala bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bug\u00fcnk\u00fc reall\u0131q \u00e7ox sad\u0259dir. Qlobal b\u00f6hranlar\u0131n h\u0259lli regional a\u00e7ar oyun\u00e7ular \u00fcz\u0259rind\u0259n ke\u00e7ir. C\u0259nubi Qafqazda is\u0259 bu a\u00e7ar oyun\u00e7u Az\u0259rbaycand\u0131r. Avropa bunu n\u0259 q\u0259d\u0259r tez v\u0259 d\u00fczg\u00fcn d\u0259rk ed\u0259rs\u0259, bir o q\u0259d\u0259r tez \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolunu tapa bil\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>M\u00fcrt\u0259za<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cSon ill\u0259r qlobal sistemin s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259yi\u015fdiyi, geosiyasi v\u0259 geoiqtisadi qar\u015f\u0131durmalar\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fdiyi bir d\u00f6vrd\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131 \u00f6z tarixinin \u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n birini ya\u015fay\u0131r. AB\u015e, Rusiya v\u0259 \u00c7in kimi g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin paralel t\u0259sir v\u0259 t\u0259zyiq siyas\u0259ti, eyni zamanda Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259si v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 artan g\u0259rginlik Avropan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 enerji arxitekturas\u0131n\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 sars\u0131d\u0131r. \u0130qtisadi art\u0131m tempinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5133,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-5130","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyast"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5130","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5130"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5130\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5130"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5130"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5130"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}