{"id":4274,"date":"2026-04-16T01:54:16","date_gmt":"2026-04-15T21:54:16","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=4274"},"modified":"2026-04-16T01:54:16","modified_gmt":"2026-04-15T21:54:16","slug":"kosmos-s%c9%99yah%c9%99ti-insan-b%c9%99d%c9%99nin%c9%99-nec%c9%99-t%c9%99sir-edir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=4274","title":{"rendered":"Kosmos s\u0259yah\u0259ti insan b\u0259d\u0259nin\u0259 nec\u0259 t\u0259sir edir?"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"full-post-title\"><\/h1>\n<div class=\"full-post-b\">\n<div class=\"full-post-desc\"><\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<p>Kosmos s\u0259yah\u0259tl\u0259ri b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck bir add\u0131m olsa da, insan orqanizmi \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi s\u0131naqd\u0131r. 11 aprel 2026-c\u0131 il tarixli m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, NASA kosmosun insan b\u0259d\u0259nin\u0259 v\u0259 psixologiyas\u0131na t\u0259sirini 5 \u0259sas t\u0259hl\u00fck\u0259 faktoru alt\u0131nda qrupla\u015fd\u0131r\u0131r: radiasiya, t\u0259crid olunma, Yerd\u0259n uzaql\u0131q, \u00e7\u0259kisizlik (v\u0259 ya f\u0259rqli cazib\u0259) v\u0259 qapal\u0131 m\u00fchit.<\/p>\n<p><strong>S\u00fcm\u00fck v\u0259 \u018fz\u0259l\u0259 Sistemi<\/strong><br \/>\nCazib\u0259 q\u00fcvv\u0259sinin olmamas\u0131 b\u0259d\u0259nimizin &#8220;y\u00fck da\u015f\u0131ma&#8221; sistemini s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>S\u00fcm\u00fck \u0259rim\u0259si: 4-6 ayl\u0131q bir missiya zaman\u0131 astronavtlar h\u0259r ay s\u00fcm\u00fck s\u0131xl\u0131qlar\u0131n\u0131n 1% il\u0259 1,5%-ni itirirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fz\u0259l\u0259 z\u0259ifliyi: \u0130\u015fl\u0259m\u0259y\u0259n \u0259z\u0259l\u0259l\u0259r s\u00fcr\u0259tl\u0259 k\u00fctl\u0259 itirir, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 astronavtlar h\u0259r g\u00fcn x\u00fcsusi cihazlarla idman etm\u0259y\u0259 m\u0259cburdurlar.<\/p>\n<p><strong>\u00dcr\u0259k-Damar v\u0259 Qan D\u00f6vr\u00fc<\/strong><br \/>\nYerd\u0259 cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259si qan\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 \u0259traflara \u00e7\u0259kir, kosmosda is\u0259 mayel\u0259r yuxar\u0131 &#8211; ba\u015f nahiy\u0259sin\u0259 do\u011fru yerini d\u0259yi\u015fir.<\/p>\n<p>\u00dcz\u00fcn \u015fi\u015fm\u0259si: Maye yerd\u0259yi\u015fm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n astronavtlar\u0131n \u00fcz\u00fc daha dolu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n<p>\u00dcr\u0259k probleml\u0259ri: \u00dcr\u0259k ritminin pozulmas\u0131, qan laxtalanmas\u0131 v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 t\u0259zyiq riski art\u0131r. H\u0259m\u00e7inin, k\u0259ll\u0259 daxili t\u0259zyiq artd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259ti z\u0259ifl\u0259y\u0259 bil\u0259r (kosmik u\u00e7u\u015fla ba\u011fl\u0131 neyro-okulyar sindrom).<\/p>\n<p><strong>Bioloji Saat v\u0259 Yuxu<\/strong><br \/>\nKosmosda zaman anlay\u0131\u015f\u0131 tamamil\u0259 d\u0259yi\u015fir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Beyn\u0259lxalq Kosmik Stansiyada (ISS) olanlar g\u00fcnd\u0259 16 d\u0259f\u0259 g\u00fcn\u0259\u015fin do\u011fu\u015funu v\u0259 bat\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n<p>Bu nizams\u0131z d\u00f6vr yuxu sistemini (sirkadian ritm) pozur, yor\u011funluq v\u0259 diqq\u0259t da\u011f\u0131n\u0131ql\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p><strong>Qidalanma v\u0259 Madd\u0259l\u0259r M\u00fcbadil\u0259si<\/strong><br \/>\nKosmosda qidalanma sad\u0259c\u0259 enerji deyil, h\u0259m d\u0259 m\u00fcalic\u0259vi funksiya da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, astronavtlar b\u0259z\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r kalsium, natrium v\u0259 maye q\u0259bul etmirl\u0259r. Kosmos qidalar\u0131 uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc, qidaland\u0131r\u0131c\u0131 v\u0259 &#8220;menyu yor\u011funlu\u011fu&#8221; yaratmayacaq q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Psixoloji T\u0259sirl\u0259r<\/strong><br \/>\nYerd\u0259n y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 kilometr uzaqda, dar bir m\u0259kanda v\u0259 t\u0259crid olunmu\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259 ya\u015famaq ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck y\u00fckd\u00fcr.<\/p>\n<p>T\u0259\u015fvi\u015f (h\u0259y\u0259can), depressiya v\u0259 motivasiya itkisi \u0259n b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rd\u0259ndir.<\/p>\n<p>NASA astronavtlara g\u00fcnd\u0259lik tutma\u011f\u0131, musiqi dinl\u0259m\u0259yi v\u0259 ail\u0259l\u0259ri il\u0259 daimi yaz\u0131\u015fma\u011f\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edir.<\/p>\n<p>NASA x\u0259st\u0259lik riskini minimuma endirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0131rlatmadan \u0259vv\u0259l 14 g\u00fcnl\u00fck karantin v\u0259 geni\u015f b\u0259d\u0259n m\u00fcayin\u0259l\u0259ri t\u0259tbiq edir. Kosmosda is\u0259 m\u0259hdud sayda, lakin \u00e7oxfunksiyal\u0131 d\u0259rmanlardan istifad\u0259 olunur.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kosmos s\u0259yah\u0259tl\u0259ri b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck bir add\u0131m olsa da, insan orqanizmi \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi s\u0131naqd\u0131r. 11 aprel 2026-c\u0131 il tarixli m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, NASA kosmosun insan b\u0259d\u0259nin\u0259 v\u0259 psixologiyas\u0131na t\u0259sirini 5 \u0259sas t\u0259hl\u00fck\u0259 faktoru alt\u0131nda qrupla\u015fd\u0131r\u0131r: radiasiya, t\u0259crid olunma, Yerd\u0259n uzaql\u0131q, \u00e7\u0259kisizlik (v\u0259 ya f\u0259rqli cazib\u0259) v\u0259 qapal\u0131 m\u00fchit. S\u00fcm\u00fck v\u0259 \u018fz\u0259l\u0259 Sistemi Cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259sinin olmamas\u0131 b\u0259d\u0259nimizin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4277,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-4274","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4274"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4274\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}