{"id":4160,"date":"2026-04-14T12:08:32","date_gmt":"2026-04-14T08:08:32","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=4160"},"modified":"2026-04-14T12:08:32","modified_gmt":"2026-04-14T08:08:32","slug":"4200-il-%c9%99vv%c9%99l-yerd%c9%99-guclu-sivilizasiyalarin-suqutuna-s%c9%99b%c9%99b-ola-bil%c9%99c%c9%99k-hadis%c9%99-bas-verib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=4160","title":{"rendered":"4200 il \u0259vv\u0259l Yerd\u0259 g\u00fccl\u00fc sivilizasiyalar\u0131n s\u00fcqutuna s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k hadis\u0259 ba\u015f verib?"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"full-post-title\"><\/h1>\n<div class=\"full-post-b\">\n<div class=\"full-post-desc\"><\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<p>Buz n\u00fcv\u0259l\u0259rind\u0259ki hiss\u0259cikl\u0259r v\u0259 qazlar, a\u011fac halqalar\u0131 v\u0259 fosil tozcuqlar kimi m\u0259lumatlar say\u0259sind\u0259 aliml\u0259r Yer iqliminin ke\u00e7mi\u015fini yenid\u0259n qurma\u011fa imkan tap\u0131rlar.<\/p>\n<p>&#8220;IFLScience\u201din yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, bu metodlarla t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar yax\u0131n geoloji ke\u00e7mi\u015fd\u0259 ba\u015f vermi\u015f anomaliya xarakterli bir hadis\u0259nin izl\u0259rini a\u015fkarlay\u0131blar.<\/p>\n<p>S\u00f6hb\u0259t t\u0259xmin\u0259n 4200 il \u0259vv\u0259l ba\u015f vermi\u015f v\u0259 t\u0259xmin\u0259n bir \u0259sr davam etdiyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259n iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rind\u0259n gedir. Bu hadis\u0259nin Q\u0259dim Misir v\u0259 Mesopotamiyadak\u0131 Akkad imperiyas\u0131 da daxil olmaqla bir ne\u00e7\u0259 sivilizasiyan\u0131n s\u00fcqutunda rol oynam\u0131\u015f ola bil\u0259c\u0259yi hesab olunur.<\/p>\n<p>\u0130lk s\u00fcbutlar 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 arxeoloq Harvi Vays t\u0259r\u0259find\u0259n Suriyan\u0131n \u015fimal-\u015f\u0259rqind\u0259 apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 tap\u0131l\u0131b. Torpaq n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin analizi n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259xmin\u0259n e.\u0259. 2200-c\u00fc il\u0259 aid, canl\u0131 orqanizml\u0259rin izinin olmad\u0131\u011f\u0131 qal\u0131n toz t\u0259b\u0259q\u0259si a\u015fkar edilib. Bu, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli quraql\u0131q v\u0259 ya\u015fay\u0131\u015fs\u0131z m\u00fchitin m\u00f6vcud oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>&#8220;Bu hadis\u0259nin s\u0259b\u0259bi bar\u0259d\u0259 izah\u0131m\u0131z yox idi\u201d, dey\u0259 Vays 2022-ci ild\u0259 &#8220;Nature\u201d jurnal\u0131na bildirib.<\/p>\n<p>Hadis\u0259nin Akkad imperiyas\u0131n\u0131n s\u00fcqutundan bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259l ba\u015f verdiyi g\u00fcman edilir. \u015e\u0259h\u0259rl\u0259r t\u0259rk edilib v\u0259 imperiya \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirib. Himalay ma\u011faralar\u0131ndak\u0131 stalagmitl\u0259r v\u0259 \u00c7in \u0259razil\u0259rind\u0259ki gil t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259ri bu hadis\u0259nin yaln\u0131z lokal olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lara g\u00f6r\u0259, b\u0259zi \u00c7in arxeoloji sah\u0259l\u0259rind\u0259 tap\u0131lan gil t\u0259b\u0259q\u0259si b\u00f6y\u00fck da\u015fq\u0131nlarla v\u0259 ya iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259li ola bil\u0259r. Eyni zamanda insan f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 dair (m\u0259s\u0259l\u0259n, m\u00fcharib\u0259 izl\u0259ri) s\u00fcbutlar a\u015fkar edilm\u0259yib.<\/p>\n<p>B\u0259zi aliml\u0259r bu hadis\u0259nin qlobal xarakterini m\u00fczakir\u0259 ets\u0259 d\u0259, Beyn\u0259lxalq Komissiya onu &#8220;4200 il hadis\u0259si\u201d kimi tan\u0131yaraq gec Holosen d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn yeni m\u0259rh\u0259l\u0259si \u2013 Meqhalaian m\u0259rh\u0259l\u0259sinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 kimi q\u0259bul edib.<\/p>\n<p>Hadis\u0259nin s\u0259b\u0259bi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259r davam edir. B\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bunu Atlantik okean\u0131n\u0131n meridional d\u00f6vran\u0131n\u0131n (AMOC) z\u0259ifl\u0259m\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r. Modell\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, bu proses g\u00fccl\u00fc quraql\u0131qlara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Buz n\u00fcv\u0259l\u0259rind\u0259ki hiss\u0259cikl\u0259r v\u0259 qazlar, a\u011fac halqalar\u0131 v\u0259 fosil tozcuqlar kimi m\u0259lumatlar say\u0259sind\u0259 aliml\u0259r Yer iqliminin ke\u00e7mi\u015fini yenid\u0259n qurma\u011fa imkan tap\u0131rlar. &#8220;IFLScience\u201din yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, bu metodlarla t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar yax\u0131n geoloji ke\u00e7mi\u015fd\u0259 ba\u015f vermi\u015f anomaliya xarakterli bir hadis\u0259nin izl\u0259rini a\u015fkarlay\u0131blar. S\u00f6hb\u0259t t\u0259xmin\u0259n 4200 il \u0259vv\u0259l ba\u015f vermi\u015f v\u0259 t\u0259xmin\u0259n bir \u0259sr davam etdiyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259n iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rind\u0259n gedir. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4163,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-4160","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4160","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4160"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4160\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4160"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4160"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4160"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}