{"id":3856,"date":"2026-04-09T01:34:10","date_gmt":"2026-04-08T21:34:10","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=3856"},"modified":"2026-04-09T01:34:10","modified_gmt":"2026-04-08T21:34:10","slug":"abs-iran-savasinin-s%c9%99ssiz-qalibi-pekin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=3856","title":{"rendered":"AB\u015e-\u0130ran sava\u015f\u0131n\u0131n s\u0259ssiz qalibi &#8211; Pekin"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"full-post-title\"><\/h1>\n<div class=\"full-post-b\">\n<div class=\"full-post-desc\"><\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<p>Bu g\u00fcn \u0259n \u00e7ox veril\u0259n sual budur: AB\u015e\u2013\u0130srail\u2013\u0130ran sava\u015f\u0131n\u0131n qalibi kimdir? Bu sava\u015f\u0131n \u0259sl qalibini yaln\u0131z h\u0259rbi x\u0259rit\u0259y\u0259 baxmaqla m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u00c7\u00fcnki 40 g\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259nin \u0259n b\u00f6y\u00fck siyasi-dividenti \u201cyum\u015faq g\u00fcc\u201d\u00fc s\u0259rt geosiyasi irad\u0259 il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n \u00c7in qazand\u0131.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r Ukrayna sava\u015f\u0131nda Pekin daha \u00e7ox arxa planda qal\u0131rd\u0131sa, \u0130ran b\u00f6hran\u0131nda \u00c7in art\u0131q \u00f6n c\u0259bh\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Bu, t\u0259sad\u00fcfi deyildi. Pekin \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130ran sad\u0259c\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015f \u00f6lk\u0259 yox, enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, dollar sistemin\u0259 alternativ yuan mexanizmi v\u0259 Hind okean\u0131\u2013Yax\u0131n \u015e\u0259rq\u2013Avrasiya strateji x\u0259ttinin q\u0131rm\u0131z\u0131 x\u0259tti idi. \u00c7in uzun ill\u0259rdir Tehranla qurdu\u011fu enerji v\u0259 ticar\u0259t ba\u011flar\u0131n\u0131 qlobal vizyonunun m\u00fch\u00fcm dayaqlar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evirib. 2021-ci ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f 400 milyard dollarl\u0131q uzunm\u00fcdd\u0259tli \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q sazi\u015fi d\u0259 bu x\u0259ttin \u0259sas s\u00fctunlar\u0131ndan biridir.<\/p>\n<p><strong>Pekin ilk d\u0259f\u0259 qlobal b\u00f6hranda \u00f6n c\u0259bh\u0259 rolunda<\/strong><br \/>\nBu sava\u015f \u00c7inin qlobal aktor kimi transformasiyas\u0131nda d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si oldu. Pekin art\u0131q sad\u0259c\u0259 b\u0259yanat ver\u0259n g\u00fcc olmad\u0131. O, diplomatik m\u00fcst\u0259vid\u0259 BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131nda \u0130ran\u0131 h\u0259d\u0259f alan H\u00f6rm\u00fcz q\u0259tnam\u0259sini Rusiya il\u0259 birlikd\u0259 veto qoydu, Pakistan vasit\u0259\u00e7iliyini d\u0259st\u0259kl\u0259di, Va\u015finqtonun da etiraf etdiyi kimi, Tehran\u0131n at\u0259\u015fk\u0259s\u0259 raz\u0131la\u015fmas\u0131nda h\u0259lledici rol oynad\u0131. M\u0259hz bu, \u00c7inin \u201cs\u0259ssiz n\u0259h\u0259ng\u201dd\u0259n aktiv b\u00f6hran memar\u0131na ke\u00e7idini g\u00f6st\u0259rdi.<br \/>\n\u018fsl sava\u015f AB\u015e il\u0259 \u00c7in aras\u0131nda \u00a0idi. Bu qar\u015f\u0131durmada \u0130ran v\u0259 \u0130srail prosesin t\u0259rkib hiss\u0259si idi. \u00a0Daha d\u0259rin planda bu, Va\u015finqtonun \u00c7inin enerji v\u0259 ticar\u0259t arxitekturas\u0131n\u0131 z\u0259rb\u0259 alt\u0131na almaq c\u0259hdi kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n<p>\u0130ran \u00c7inin ucuz enerji t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131, \u201cBir K\u0259m\u0259r, Bir Yol\u201d mar\u015frutunun t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik daya\u011f\u0131, yuanla enerji ticar\u0259tinin pilot bazas\u0131, AB\u015e dollar sistemin\u0259 alternativ platformas\u0131d\u0131r. Bu bax\u0131mdan Tehran \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259zyiq Pekin \u00fc\u00e7\u00fcn birba\u015fa geoiqtisadi x\u0259b\u0259rdarl\u0131q idi.<br \/>\nY\u0259ni proksil\u0259r Tehran v\u0259 T\u0259l-\u018fviv olsa da, strateji sava\u015f Va\u015finqtonla Pekin aras\u0131nda gedirdi.<\/p>\n<p><strong>Tayvan \u00fc\u00e7\u00fcn canl\u0131 laboratoriya<\/strong><br \/>\nBu sava\u015f \u00c7in \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z Yax\u0131n \u015e\u0259rq b\u00f6hran\u0131 deyildi. Bu, h\u0259m d\u0259 Tayvan ssenarisi \u00fc\u00e7\u00fcn canl\u0131 geosiyasi laboratoriya oldu.<br \/>\nPekin burada AB\u015e-\u0131n eskalasiya h\u0259ddini \u00a0m\u00fc\u0259yy\u0259n etdi, enerji mar\u015frutlar\u0131n\u0131n blokada riskini test etdi, qlobal bazar reaksiyas\u0131n\u0131 analiz etdi, diplomatik vasit\u0259\u00e7ilik g\u00fcc\u00fcn\u00fc s\u0131naqdan ke\u00e7irdi, AB\u015e m\u00fctt\u0259fiq \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin davran\u0131\u015f modelini \u00f6yr\u0259ndi . Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, \u0130ran sava\u015f\u0131 \u00c7inin g\u0259l\u0259c\u0259k Sakit okean strategiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn real t\u0259cr\u00fcb\u0259 meydan\u0131na \u00e7evrildi.<\/p>\n<p><strong>\u018fn b\u00f6y\u00fck qazanc: n\u00fcfuz<\/strong><br \/>\nM\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra \u0259n vacib n\u0259tic\u0259 budur ki, \u00c7in ilk d\u0259f\u0259 qlobal auditoriyaya g\u00f6st\u0259rdi: Pekin yaln\u0131z iqtisadi n\u0259h\u0259ng deyil, h\u0259m d\u0259 b\u00f6hranlar\u0131 dayand\u0131ra bil\u0259n siyasi g\u00fccd\u00fcr.<br \/>\nVa\u015finqtonun \u00f6z\u00fc bel\u0259 \u00c7inin at\u0259\u015fk\u0259s\u0259 t\u0259sirini etiraf etm\u0259kl\u0259 bu yeni statusu dolay\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259bul etmi\u015f oldu.<br \/>\n40 g\u00fcnl\u00fck sava\u015f\u0131n sonunda Tehran \u00f6z\u00fcn\u00fc h\u0259rbi d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fcy\u00fcn qalibi kimi t\u0259qdim ed\u0259, Va\u015finqton \u0259m\u0259liyyat h\u0259d\u0259fl\u0259rinin yerin\u0259 yetirildiyini dey\u0259, \u0130srail is\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nLakin daha b\u00f6y\u00fck geosiyasi tabloda \u0259n b\u00f6y\u00fck qalib Pekindir.<br \/>\n\u00c7\u00fcnki \u00c7in bu sava\u015fda enerji maraqlar\u0131n\u0131 qorudu,\u0130ran x\u0259ttini saxlad\u0131, AB\u015e-\u0131n strateji fokusunu yay\u0131nd\u0131rd\u0131, \u00f6z diplomatik \u00e7\u0259kisini art\u0131rd\u0131, g\u0259l\u0259c\u0259k Tayvan ssenarisi \u00fc\u00e7\u00fcn kritik d\u0259rsl\u0259r toplad\u0131. V\u0259 \u0259n \u0259sas\u0131, Pekin ilk d\u0259f\u0259 qlobal g\u00fcc kimi ilk d\u0259f\u0259 \u00f6z q\u0131rm\u0131z\u0131 x\u0259ttini yaln\u0131z iqtisadi deyil, siyasi-diplomatik irad\u0259 il\u0259 m\u00fcdafi\u0259 etdi.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn \u0259n \u00e7ox veril\u0259n sual budur: AB\u015e\u2013\u0130srail\u2013\u0130ran sava\u015f\u0131n\u0131n qalibi kimdir? Bu sava\u015f\u0131n \u0259sl qalibini yaln\u0131z h\u0259rbi x\u0259rit\u0259y\u0259 baxmaqla m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u00c7\u00fcnki 40 g\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259nin \u0259n b\u00f6y\u00fck siyasi-dividenti \u201cyum\u015faq g\u00fcc\u201d\u00fc s\u0259rt geosiyasi irad\u0259 il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n \u00c7in qazand\u0131. \u018fg\u0259r Ukrayna sava\u015f\u0131nda Pekin daha \u00e7ox arxa planda qal\u0131rd\u0131sa, \u0130ran b\u00f6hran\u0131nda \u00c7in art\u0131q \u00f6n c\u0259bh\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Bu, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3859,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-3856","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3856","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3856"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3856\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3856"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3856"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3856"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}