{"id":2630,"date":"2026-03-17T01:10:18","date_gmt":"2026-03-16T21:10:18","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=2630"},"modified":"2026-03-17T01:10:18","modified_gmt":"2026-03-16T21:10:18","slug":"korf%c9%99zd%c9%99-savas-boyuyur-iran-muharib%c9%99si-putinin-%c9%99lin%c9%99-isl%c9%99yir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=2630","title":{"rendered":"K\u00f6rf\u0259zd\u0259 sava\u015f b\u00f6y\u00fcy\u00fcr: \u0130ran m\u00fcharib\u0259si Putinin \u0259lin\u0259 i\u015fl\u0259yir"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"full-post-title\"><\/h1>\n<div class=\"full-post-b\">\n<div class=\"full-post-desc\"><\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<p>Yax\u0131n \u015e\u0259rq m\u00fcharib\u0259si v\u0259 qlobal enerji siyas\u0259ti: kim itirir, kim qazan\u0131r?<\/p>\n<p>AB\u015e\u2013\u0130srail\u2013\u0130ran qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131n geni\u015fmiqyasl\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259si t\u0259kc\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqin t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik arxitekturas\u0131n\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 qlobal iqtisadi v\u0259 enerji balans\u0131n\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 sars\u0131d\u0131r. M\u00fcnaqi\u015f\u0259nin \u0259sas c\u0259bh\u0259si regionda olsa da, onun n\u0259tic\u0259l\u0259ri qlobal g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin geosiyasi maraqlar\u0131na birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Bu proses x\u00fcsusil\u0259 K\u00f6rf\u0259z \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n enerji as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcks\u0259k olan d\u00f6vl\u0259tl\u0259r, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u00c7in v\u0259 Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi probleml\u0259r yarad\u0131r. Lakin eyni zamanda bu b\u00f6hrandan strateji divident \u0259ld\u0259 ed\u0259n aktorlar\u0131n da oldu\u011fu ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>K\u00f6rf\u0259z enerji arteriyalar\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259si<\/strong><br \/>\nYax\u0131n \u015e\u0259rq qlobal enerji sisteminin \u0259sas m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biridir. D\u00fcnya neft t\u0259dar\u00fck\u00fcn\u00fcn b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si m\u0259hz bu regiondan, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 H\u00f6rm\u00fcz bo\u011faz\u0131ndan ke\u00e7m\u0259kl\u0259 beyn\u0259lxalq bazarlara \u00e7\u0131x\u0131r. Regionda m\u00fcharib\u0259 riskinin artmas\u0131 enerji t\u0259chizat z\u0259ncirini sars\u0131d\u0131r, n\u0259qliyyat x\u0259rcl\u0259rini y\u00fcks\u0259ldir v\u0259 bazarlarda qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlik yarad\u0131r.<br \/>\nBu v\u0259ziyy\u0259td\u0259n \u0259n \u00e7ox t\u0259sirl\u0259n\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n biri \u00c7indir. Pekin \u00f6z enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq\u0259 ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 idxal etdiyi neftin t\u0259xmin\u0259n 90 faizini bu regiondan \u0259ld\u0259 edir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 regionda h\u0259rbi eskalasiya \u00c7inin s\u0259naye v\u0259 iqtisadi sabitliyi \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi riskl\u0259r yarad\u0131r. Enerji qiym\u0259tl\u0259rinin artmas\u0131 v\u0259 logistika z\u0259ncirinin pozulmas\u0131 \u00c7in iqtisadiyyat\u0131n\u0131n istehsal v\u0259 ixrac potensial\u0131na birba\u015fa t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>M\u00fcharib\u0259 Moskvan\u0131n geosiyasi maraqlar\u0131 il\u0259 nec\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr?<\/strong><br \/>\nMaraql\u0131 m\u0259qam ondan ibar\u0259tdir ki, Tehranla strateji m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 malik olan iki b\u00f6y\u00fck aktordan biri olan \u00c7in \u00a0bu b\u00f6hrandan z\u0259r\u0259r g\u00f6r\u0259rk\u0259n, dig\u0259r m\u00fctt\u0259fiqi olan Rusiya \u00a0is\u0259 m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259td\u0259n faydalanan t\u0259r\u0259fdir.<br \/>\nBirincisi, Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 m\u00fcharib\u0259 qlobal siyasi g\u00fcnd\u0259mi d\u0259yi\u015fir. D\u00fcnyan\u0131n diqq\u0259ti Yax\u0131n \u015e\u0259rq b\u00f6hran\u0131na y\u00f6n\u0259ldikc\u0259 Ukrayna m\u00fcharib\u0259si ikinci plana ke\u00e7ir. Bu is\u0259 Moskva \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm informasiya v\u0259 diplomatik \u00fcst\u00fcnl\u00fck yarad\u0131r. Q\u0259rbin siyasi v\u0259 h\u0259rbi resurslar\u0131n\u0131n diqq\u0259tinin b\u00f6l\u00fcnm\u0259si Rusiyan\u0131n Ukrayna c\u0259bh\u0259sind\u0259 manevr imkanlar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r.<br \/>\n\u0130kincisi, enerji bazar\u0131nda yaranan g\u0259rginlik Rusiyan\u0131n iqtisadi maraqlar\u0131 il\u0259 uy\u011funla\u015f\u0131r. Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 t\u0259chizat riskl\u0259rinin artmas\u0131 qlobal enerji qiym\u0259tl\u0259rini y\u00fcks\u0259ldir. N\u0259tic\u0259d\u0259 alternativ m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259, x\u00fcsusil\u0259 Rusiya neft v\u0259 qaz\u0131na t\u0259l\u0259bat\u0131n artmas\u0131 ehtimal\u0131 g\u00fccl\u0259nir. Bu is\u0259 Moskvaya qar\u015f\u0131 t\u0259tbiq olunan enerji sanksiyalar\u0131n\u0131n effektivliyini z\u0259ifl\u0259d\u0259dir v\u0259 d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin diqq\u0259ti rus neftin\u0259 y\u00f6n\u0259lib.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Kremlin diplomatik manevr imkanlar\u0131 geni\u015fl\u0259nir. \u0130ran \u0259traf\u0131nda b\u00f6hran\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si Rusiyaya \u00f6z\u00fcn\u00fc beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 vacib vasit\u0259\u00e7i v\u0259 g\u00fcc m\u0259rk\u0259zi kimi t\u0259qdim etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yeni platforma yarad\u0131r. Moskva bu prosesd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k h\u0259m Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259, h\u0259m d\u0259 qlobal geosiyas\u0259td\u0259 t\u0259sir imkanlar\u0131n\u0131 art\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn yeni t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 enerji dilemmas\u0131<\/strong><br \/>\nYaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259t Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 ciddi narahatl\u0131q do\u011furur. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n, Avropa Ukrayna m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Kiyev\u0259 d\u0259st\u0259yi davam etdirm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259dir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki m\u00fcharib\u0259 enerji bazar\u0131nda yeni riskl\u0259r yarad\u0131r.<br \/>\n\u018fg\u0259r AB\u015e diqq\u0259tini Yax\u0131n \u015e\u0259rq\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olarsa, Ukrayna m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 transatlantik koordinasiya z\u0259ifl\u0259y\u0259 bil\u0259r. Bu is\u0259 Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik bax\u0131m\u0131ndan yeni bo\u015fluqlar yarada bil\u0259r.<br \/>\nBundan \u0259lav\u0259, Rusiya enerji resurslar\u0131na qar\u015f\u0131 t\u0259tbiq olunan sanksiyalar\u0131n z\u0259ifl\u0259m\u0259si ehtimal\u0131 Avropada ciddi strateji narahatl\u0131q do\u011furur. \u00c7\u00fcnki bu, Moskvan\u0131n iqtisadi imkanlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndir\u0259 v\u0259 onun regional ambisiyalar\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Qlobal geosiyasi balans\u0131n d\u0259yi\u015f\u0259n x\u0259rit\u0259si<\/strong><br \/>\nAB\u015e\u2013\u0130srail\u2013\u0130ran m\u00fcharib\u0259si yaln\u0131z regional m\u00fcnaqi\u015f\u0259 deyil, eyni zamanda qlobal g\u00fcc balans\u0131n\u0131n yenid\u0259n formala\u015fmas\u0131n\u0131n bir elementi kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Bu m\u00fcharib\u0259 enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, geosiyasi t\u0259sir v\u0259 iqtisadi maraqlar bax\u0131m\u0131ndan m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259rqli n\u0259tic\u0259l\u0259r do\u011furur.<br \/>\nBir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00c7in v\u0259 Avropa kimi enerji as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcks\u0259k olan g\u00fccl\u0259r riskl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 Rusiya kimi enerji ixracat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 geosiyasi r\u0259qib aktorlar bu b\u00f6hran\u0131 strateji imkan kimi qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nN\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 ba\u015f ver\u0259n bu qar\u015f\u0131durma t\u0259kc\u0259 regional m\u00fcharib\u0259 deyil, qlobal g\u00fccl\u0259rin maraqlar\u0131n\u0131n toqqu\u015fdu\u011fu daha geni\u015f geosiyasi oyunun t\u0259rkib hiss\u0259sidir. Enerji bazarlar\u0131, beyn\u0259lxalq t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sistemi v\u0259 b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 r\u0259qab\u0259t bu m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin gedi\u015find\u0259n birba\u015fa as\u0131l\u0131 olacaq.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yax\u0131n \u015e\u0259rq m\u00fcharib\u0259si v\u0259 qlobal enerji siyas\u0259ti: kim itirir, kim qazan\u0131r? AB\u015e\u2013\u0130srail\u2013\u0130ran qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131n geni\u015fmiqyasl\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259si t\u0259kc\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqin t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik arxitekturas\u0131n\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 qlobal iqtisadi v\u0259 enerji balans\u0131n\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 sars\u0131d\u0131r. M\u00fcnaqi\u015f\u0259nin \u0259sas c\u0259bh\u0259si regionda olsa da, onun n\u0259tic\u0259l\u0259ri qlobal g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin geosiyasi maraqlar\u0131na birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Bu proses x\u00fcsusil\u0259 K\u00f6rf\u0259z \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n enerji as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2633,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-2630","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyast"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2630","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2630"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2630\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2630"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2630"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2630"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}