{"id":1545,"date":"2026-03-07T12:19:20","date_gmt":"2026-03-07T08:19:20","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=1545"},"modified":"2026-03-07T12:19:20","modified_gmt":"2026-03-07T08:19:20","slug":"boyuk-hesab-s%c9%99hvi-d%c9%99niz-s%c9%99viyy%c9%99si-ill%c9%99rdir-yanlis-olculub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=1545","title":{"rendered":"B\u00f6y\u00fck hesab s\u0259hvi: D\u0259niz s\u0259viyy\u0259si ill\u0259rdir yanl\u0131\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcb"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"nw_in_title news_fonts\"><\/h1>\n<div class=\"nw_in_text news_fonts\">\n<div>D\u00fcnya \u00fczr\u0259 d\u0259niz s\u0259viyy\u0259l\u0259rinin t\u0259sirl\u0259rin\u0259 dair apar\u0131lan dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n, m\u00f6vcud d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin \u0259slind\u0259 oldu\u011fundan daha a\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011funu f\u0259rz etdiyi ortaya \u00e7\u0131x\u0131b. Aliml\u0259r bu v\u0259ziyy\u0259ti &#8220;metodoloji kor n\u00f6qt\u0259\u201d adland\u0131r\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n sahil da\u015fq\u0131nlar\u0131 v\u0259 eroziyan\u0131n g\u00f6zl\u0259nil\u0259nd\u0259n daha tez ba\u015f verm\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u00a0Niderlanddak\u0131 Vaqeningen Universitetind\u0259n Katarina Siqer v\u0259 Filip Minderhoud sahil b\u00f6lg\u0259l\u0259rinin h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 385 r\u0259yli ara\u015fd\u0131rman\u0131 analiz edib. T\u0259hlil\u0259 g\u00f6r\u0259, i\u015fl\u0259rin 90 faizi d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sin\u0259 t\u0259sir ed\u0259n okean ax\u0131nlar\u0131, gelgit, temperatur, duzluluq v\u0259 k\u00fcl\u0259k kimi amill\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 almay\u0131b. Bu \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131q s\u0259b\u0259bind\u0259n sahil sular\u0131n\u0131n s\u0259viyy\u0259si orta hesabla 24\u201327 santimetr a\u015fa\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcb.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Bu f\u0259rq d\u00fcz\u0259ldildikd\u0259, 2100-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r evl\u0259ri sular alt\u0131nda qala bil\u0259c\u0259k insanlar\u0131n say\u0131 68 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r arta bil\u0259r. Bu da t\u0259xmin\u0259n \u0259lav\u0259 132 milyon insan\u0131n risk alt\u0131nda oldu\u011fu anlam\u0131na g\u0259lir. Bu \u015f\u0259xsl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiya v\u0259 Okeaniya b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131r. Bu b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259niz s\u0259viyy\u0259si \u0259vv\u0259lki t\u0259xminl\u0259rd\u0259n orta hesabla t\u0259xmin\u0259n 1 metr y\u00fcks\u0259k, b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 is\u0259 f\u0259rq bir ne\u00e7\u0259 metr\u0259 \u00e7at\u0131r.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Y\u00fczilliyin sonuna q\u0259d\u0259r d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin 1 metr\u0259d\u0259k y\u00fcks\u0259l\u0259 bil\u0259c\u0259yini proqnozla\u015fd\u0131ran hesabatlar h\u0259l\u0259 d\u0259 ke\u00e7\u0259rlidir. Lakin bu art\u0131m\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rini ara\u015fd\u0131ran i\u015fl\u0259r ba\u015flan\u011f\u0131c m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 hesab etdikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn, bu t\u0259sirl\u0259rin g\u00f6zl\u0259nil\u0259nd\u0259n daha erk\u0259n ortaya \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Ara\u015fd\u0131r\u0131lan i\u015fl\u0259rin 46-s\u0131, qlobal islanman\u0131n t\u0259sirl\u0259rin\u0259 dair \u0259n \u0259hat\u0259li qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259l\u0259rd\u0259n biri olan H\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 \u0130qlim D\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri Panelinin (IPCC) son hesabatlar\u0131nda da istinad kimi istifad\u0259 olunub. Bu hesabatlar d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259lm\u0259si daxil olmaqla iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin t\u0259sirl\u0259ri \u00fczr\u0259 \u0259n s\u0259lahiyy\u0259tli elmi qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259l\u0259r hesab olunur.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>D\u00fcnya, f\u0131rlanmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n ekvator b\u00f6lg\u0259sind\u0259 y\u00fcng\u00fclc\u0259 \u015fi\u015fkin bir formaya malikdir. H\u0259m\u00e7inin planetin mantosundak\u0131 daha s\u0131x b\u00f6lg\u0259l\u0259r suya daha g\u00fccl\u00fc cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259si t\u0259tbiq edir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n bir n\u00f6qt\u0259nin h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fcn\u00fc hesablamaq \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;geoit\u201d adlanan komp\u00fcter modeli t\u0259l\u0259b olunur. Geoit d\u00fcnya \u00fczr\u0259 orta d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sini t\u0259msil ed\u0259n nizams\u0131z forma kimi t\u0259svir edilir.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Lakin real d\u0259niz s\u0259viyy\u0259si b\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 geoide g\u00f6r\u0259 bir ne\u00e7\u0259 metr y\u00fcks\u0259k ola bil\u0259r. Bunun s\u0259b\u0259bi k\u00fcl\u0259kl\u0259rin v\u0259 ax\u0131nlar\u0131n suyu m\u00fc\u0259yy\u0259n yerl\u0259rd\u0259 toplamas\u0131 v\u0259 ya temperatur art\u0131m\u0131n\u0131n suyun geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 yol a\u00e7mas\u0131d\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, sahil zolaqlar\u0131 da zamanla d\u0259yi\u015fir. \u00c7aylar\u0131n g\u0259tirdiyi \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcl\u0259r sahill\u0259ri qald\u0131ra bil\u0259rk\u0259n, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin yeralt\u0131 suyunu \u00e7\u0259kilm\u0259si torpaq s\u0259thinin \u00e7\u00f6km\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Aliml\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti sahil torpa\u011f\u0131 v\u0259 su s\u0259viyy\u0259l\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn peyk \u00f6l\u00e7m\u0259l\u0259rini geoitle m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, d\u00fcz\u0259ldilm\u0259mi\u015f geoit d\u0259niz s\u0259viyy\u0259si m\u0259lumat\u0131ndan istifad\u0259 edib. Hesablama aparan ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n b\u0259zil\u0259ri is\u0259 torpaq v\u0259 d\u0259niz h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckl\u0259rini f\u0259rqli geoit modell\u0259ri il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyind\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259r s\u0259hv \u00e7\u0131x\u0131b. Analiz edil\u0259n i\u015fl\u0259rin 1 faizind\u0259n d\u0259 az\u0131 ara\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131 sahil b\u00f6lg\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fru, g\u00fcncel d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sini t\u0259yin ed\u0259 bilib.<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya \u00fczr\u0259 d\u0259niz s\u0259viyy\u0259l\u0259rinin t\u0259sirl\u0259rin\u0259 dair apar\u0131lan dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n, m\u00f6vcud d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin \u0259slind\u0259 oldu\u011fundan daha a\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011funu f\u0259rz etdiyi ortaya \u00e7\u0131x\u0131b. Aliml\u0259r bu v\u0259ziyy\u0259ti &#8220;metodoloji kor n\u00f6qt\u0259\u201d adland\u0131r\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n sahil da\u015fq\u0131nlar\u0131 v\u0259 eroziyan\u0131n g\u00f6zl\u0259nil\u0259nd\u0259n daha tez ba\u015f verm\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00a0Niderlanddak\u0131 Vaqeningen Universitetind\u0259n Katarina Siqer v\u0259 Filip Minderhoud sahil b\u00f6lg\u0259l\u0259rinin h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1548,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-1545","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1545","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1545"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1545\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1545"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1545"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1545"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}