{"id":11147,"date":"2026-11-19T19:34:58","date_gmt":"2026-11-19T15:34:58","guid":{"rendered":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=11147"},"modified":"2026-11-19T19:34:58","modified_gmt":"2026-11-19T15:34:58","slug":"vasinqton-pekin-moskva-ucbucagi-yeni-dunya-duz%c9%99ninin-p%c9%99rd%c9%99arxasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/idealxeber.az\/?p=11147","title":{"rendered":"Va\u015finqton-Pekin-Moskva \u00fc\u00e7buca\u011f\u0131: Yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259ninin p\u0259rd\u0259arxas\u0131"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"full-post-title\"><\/h1>\n<div class=\"full-post-b\">\n<div class=\"full-post-desc\">\u015een\u00e7jend\u0259 Tramp, Si Cinpin v\u0259 Putinin \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, q\u0259bul edil\u0259n S\u00fclh B\u0259yannam\u0259si v\u0259 liderl\u0259rin verdiyi mesajlar d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 yeni geosiyasi m\u0259rh\u0259l\u0259nin konturlar\u0131n\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. Va\u015finqton v\u0259 Pekin yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259ninin \u0259sas g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259ri kimi \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r. Moskva is\u0259 bu iki g\u00fcc aras\u0131nda strateji tarazl\u0131\u011fa t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259c\u0259k \u0259sas aktorlardan biridir. Ancaq bu geosiyasi t\u0259nlikd\u0259 Avropan\u0131n, G7-nin v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 kollektiv Q\u0259rbin hans\u0131 m\u00f6vqed\u0259 dayanaca\u011f\u0131 h\u0259l\u0259 a\u00e7\u0131q qal\u0131r.<\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<p>D\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 yeni geosiyasi m\u0259rh\u0259l\u0259nin formala\u015fmas\u0131 prosesi getdikc\u0259 daha ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u015een\u00e7jend\u0259 AB\u015e Prezidenti Donald Tramp, \u00c7in lideri Si Cinpin v\u0259 Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli sammit bu bax\u0131mdan sad\u0259c\u0259 diplomatik g\u00f6r\u00fc\u015f deyil, beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 g\u00fcc balans\u0131n\u0131n yenid\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm siyasi hadis\u0259dir.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fc\u015f bir daha g\u00f6st\u0259rdi ki, yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259ninin formala\u015fmas\u0131nda iki \u0259sas strateji g\u00fcc m\u0259rk\u0259zi- Va\u015finqton v\u0259 Pekin \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r. Moskva is\u0259 bu r\u0259qab\u0259td\u0259 \u00f6z h\u0259rbi, n\u00fcv\u0259, enerji v\u0259 geosiyasi potensial\u0131 il\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda balans yarada bil\u0259c\u0259k m\u00fch\u00fcm aktor rolunu oynay\u0131r.<br \/>\n\u018fslind\u0259, haz\u0131rda AB\u015e v\u0259 \u00c7in aras\u0131nda yaln\u0131z iqtisadi v\u0259 texnoloji \u00fcst\u00fcnl\u00fck u\u011frunda deyil, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259k qaydalar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 gedir. Bu m\u00fcbariz\u0259d\u0259 Rusiyan\u0131n hans\u0131 m\u00f6vqed\u0259 dayanaca\u011f\u0131 is\u0259 h\u0259r iki paytaxt \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>Moskva u\u011frunda geosiyasi r\u0259qab\u0259t: Tramp v\u0259 Si Cinpin \u00f6z t\u0259r\u0259fin\u0259 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r<br \/>\nM\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259m AB\u015e, h\u0259m d\u0259 \u00c7in Rusiyan\u0131 \u00f6z strateji maraqlar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r yax\u0131n t\u0259r\u0259fda\u015f kimi g\u00f6rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu, m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 Moskvan\u0131n hans\u0131sa t\u0259r\u0259fin d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sin\u0259 ke\u00e7m\u0259si dem\u0259k deyil. \u018fksin\u0259, Rusiya haz\u0131rk\u0131 geosiyasi \u015f\u0259raitd\u0259 h\u0259r iki g\u00fcc m\u0259rk\u0259zi il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n faydalanaraq \u00f6z manevr imkanlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<br \/>\nTramp\u0131n Putinl\u0259 dialoqa x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m verm\u0259si, Rusiya liderin\u0259 \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcsb\u0259t mesajlar v\u0259 \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli formatda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa maraq g\u00f6st\u0259rm\u0259si t\u0259sad\u00fcfi deyil. Va\u015finqton anlay\u0131r ki, Moskvan\u0131n i\u015ftirak\u0131 olmadan qlobal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, n\u00fcv\u0259 silahlar\u0131na n\u0259zar\u0259t v\u0259 Avrasiya m\u0259kan\u0131ndak\u0131 bir s\u0131ra fundamental m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli raz\u0131la\u015fmalara nail olmaq \u00e7\u0259tin olacaq.<\/p>\n<p>Pekin \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 Rusiya faktoru x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. \u00c7in bir t\u0259r\u0259fd\u0259n AB\u015e-la iqtisadi, texnoloji v\u0259 geosiyasi r\u0259qab\u0259ti davam etdirir, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n Moskva il\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Si Cinpinin sammitd\u0259n \u0259vv\u0259l v\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f zaman\u0131 Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin m\u00f6hk\u0259mliyin\u0259 dair verdiyi mesajlar da bu kontekstd\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Putin is\u0259 Rusiya v\u0259 \u00c7inin daha \u0259dal\u0259tli, \u00e7oxq\u00fctbl\u00fc d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ortaq yana\u015fmaya malik oldu\u011funu vur\u011fulamaqla Pekin\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q mesaj\u0131 verib.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Moskva qar\u015f\u0131s\u0131nda yeni imkanlar yaran\u0131r. Rusiya n\u0259 Va\u015finqtonun, n\u0259 d\u0259 Pekinin tam t\u0259siri alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259k ist\u0259yir. \u018fksin\u0259, h\u0259r iki t\u0259r\u0259fl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 \u00f6z maraqlar\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131xarmaq, b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 r\u0259qab\u0259td\u0259n siyasi, iqtisadi v\u0259 geosiyasi dividendl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259dir.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan Putin \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259nind\u0259 Rusiyan\u0131n statusunu qorumaq v\u0259 beyn\u0259lxalq q\u0259rarlar\u0131n q\u0259bulunda Moskvan\u0131n i\u015ftirak\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kdir.<br \/>\n\u00dc\u00e7 liderin mesajlar\u0131<\/p>\n<p>\u015een\u00e7jend\u0259ki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tini art\u0131ran m\u0259qamlardan biri d\u0259 sammitd\u0259n \u0259vv\u0259l v\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f zaman\u0131 liderl\u0259rin verdiyi mesajlard\u0131r.<\/p>\n<p>Si Cinpin tarixd\u0259n d\u0259rs \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131n v\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin ortaq m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n vacibliyini vur\u011fulayaraq \u00fc\u00e7 \u00f6lk\u0259ni qlobal probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b.<br \/>\nPutin is\u0259 Rusiya, \u00c7in v\u0259 AB\u015e-\u0131n s\u00fclh v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin qorunmas\u0131nda ortaq m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirib. Onun fikrinc\u0259, \u00fc\u00e7 d\u00f6vl\u0259t konstruktiv \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259rs\u0259, qlobal sabitliyin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 ciddi t\u00f6hf\u0259 ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Tramp\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda is\u0259 x\u00fcsusi m\u0259suliyy\u0259t v\u0259 tarix yaratmaq mesajlar\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131b. AB\u015e lideri bildirib ki, s\u00fclh he\u00e7 vaxt dialoq imkanlar\u0131ndan imtina etm\u0259kl\u0259 \u0259ld\u0259 edilm\u0259yib. O, \u00fc\u00e7 \u00f6lk\u0259nin n\u00fcv\u0259 silahlar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini m\u00fczakir\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn unikal m\u00f6vqey\u0259 malik oldu\u011funu vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n<p>Bu a\u00e7\u0131qlamalarda ortaq bir m\u0259qam var: h\u0259r \u00fc\u00e7 lider \u00f6z \u00f6lk\u0259sinin qlobal prosesl\u0259rd\u0259 x\u00fcsusi m\u0259suliyy\u0259t v\u0259 t\u0259sir imkanlar\u0131na malik oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirir. Eyni zamanda, he\u00e7 biri dig\u0259r iki g\u00fcc\u00fcn rolunu n\u0259z\u0259r\u0259 almadan yeni beyn\u0259lxalq t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik mexanizminin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc ir\u0259li s\u00fcrm\u00fcr.<\/p>\n<p>S\u00fclh B\u0259yannam\u0259si: \u00dc\u00e7 b\u00f6y\u00fck g\u00fcc\u00fcn yeni raz\u0131la\u015fma c\u0259hdi<br \/>\nSammitin yekununda q\u0259bul edil\u0259n S\u00fclh B\u0259yannam\u0259si bu bax\u0131mdan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<br \/>\nS\u0259n\u0259dd\u0259 strateji sabitliyin v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin qorunmas\u0131, BMT islahatlar\u0131, enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n sabitliyi, d\u00f6vl\u0259t suverenliyin\u0259 h\u00f6rm\u0259t, beyn\u0259lxalq m\u0259hk\u0259m\u0259 institutlar\u0131n\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n sui-istifad\u0259 edilm\u0259m\u0259si v\u0259 n\u00fcv\u0259 riskl\u0259rinin azald\u0131lmas\u0131 kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u0259ksini tap\u0131b.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 n\u00fcv\u0259 m\u00fcharib\u0259sind\u0259 qalib g\u0259lm\u0259yin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 bel\u0259 bir m\u00fcharib\u0259nin he\u00e7 vaxt apar\u0131lmamal\u0131 oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 m\u00fcdd\u0259a diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. \u00dc\u00e7 d\u00f6vl\u0259t n\u00fcv\u0259 riskl\u0259rinin azald\u0131lmas\u0131 v\u0259 n\u00fcv\u0259 silahlar\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 dialoqu davam etdirm\u0259k bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lib.<\/p>\n<p>B\u0259yannam\u0259nin dig\u0259r m\u00fch\u00fcm t\u0259r\u0259fi BMT-nin islahat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 daimi \u00fczv\u00fcn\u00fcn t\u0259\u015fkilat\u0131n qlobal \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara daha effektiv cavab verm\u0259si z\u0259rur\u0259tini vur\u011fulamas\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259r m\u00f6vcud beyn\u0259lxalq institutlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k rolunu da m\u00fczakir\u0259 predmetin\u0259 \u00e7evirirl\u0259r.<\/p>\n<p>Enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259sinin s\u0259n\u0259dd\u0259 yer almas\u0131 is\u0259 geosiyas\u0259tl\u0259 iqtisadiyyat\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r s\u0131x ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, s\u0259n\u0259din Ukrayna v\u0259 \u0130ran m\u00fcharib\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 konkret raz\u0131la\u015fmalar\u0131 \u0259hat\u0259 etm\u0259m\u0259si diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qalmamal\u0131d\u0131r. Dem\u0259li, \u015een\u00e7jend\u0259 \u0259ld\u0259 olunan raz\u0131la\u015fma h\u0259l\u0259lik qlobal probleml\u0259rin h\u0259llin\u0259 dair \u00fcmumi siyasi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259dir. Onun real n\u0259tic\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259fl\u0259rin bu prinsipl\u0259ri praktik siyas\u0259t\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u00e7evir\u0259c\u0259yind\u0259n as\u0131l\u0131 olacaq.<\/p>\n<p>Kollektiv Q\u0259rb: Yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259nind\u0259 kimin pay\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r olacaq?<br \/>\nAncaq yeni d\u00fcnya nizam\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 geosiyasi m\u0259nz\u0259r\u0259ni yaln\u0131z Va\u015finqton-Pekin-Moskva \u00fc\u00e7buca\u011f\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq d\u00fczg\u00fcn olmazd\u0131. \u00c7\u00fcnki bu prosesin dig\u0259r m\u00fch\u00fcm i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 kollektiv Q\u0259rb, x\u00fcsusil\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131, B\u00f6y\u00fck Britaniya, Kanada v\u0259 G7 \u00f6lk\u0259l\u0259ridir.<br \/>\nBurada ortaya prinsipial bir sual \u00e7\u0131x\u0131r: AB\u015e yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259nini \u00c7in v\u0259 Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u0259sas\u0131nda formala\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fark\u0259n Avropan\u0131 v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi Q\u0259rb m\u00fctt\u0259fiql\u0259rini hans\u0131 m\u00f6vqed\u0259 g\u00f6r\u00fcr?<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259, Tramp\u0131n xarici siyas\u0259tind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 daha \u00e7ox ikit\u0259r\u0259fli raz\u0131la\u015fmalar v\u0259 milli maraqlar prizmas\u0131ndan yana\u015fmas\u0131d\u0131r. Bu yana\u015fma Va\u015finqtonun m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. AB\u015e Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n m\u00fcdafi\u0259 x\u0259rcl\u0259rini art\u0131rma\u011f\u0131, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259suliyy\u0259tinin daha b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sini \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p>Lakin Avropan\u0131n maraqlar\u0131 t\u0259kc\u0259 AB\u015e-\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik strategiyas\u0131na ba\u011fl\u0131 deyil. Ukrayna m\u00fcharib\u0259si, Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r, enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, \u00c7inl\u0259 iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r v\u0259 qit\u0259nin m\u00fcdafi\u0259 imkanlar\u0131 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 m\u00fcst\u0259qil geosiyasi m\u00f6vqe formala\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir.<\/p>\n<p>G7 is\u0259 bu bax\u0131mdan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. AB\u015e, Kanada, B\u00f6y\u00fck Britaniya, Fransa, Almaniya, \u0130taliya v\u0259 Yaponiyan\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n bu platforma qlobal iqtisadiyyat, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 beyn\u0259lxalq siyas\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 kollektiv Q\u0259rbin m\u00f6vqeyini uzla\u015fd\u0131rmaq imkan\u0131na malikdir.<br \/>\nNoyabr\u0131n 9-10-da Parisd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n G7 xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn yekun b\u0259yanat\u0131nda da Avropan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 dair dan\u0131\u015f\u0131qlarda avropal\u0131lar\u0131n i\u015ftirak\u0131n\u0131n vacibliyi x\u00fcsusi vur\u011fulan\u0131b. G7 \u00f6lk\u0259l\u0259ri Ukraynan\u0131n suverenliyin\u0259 d\u0259st\u0259yini t\u0259sdiql\u0259yib v\u0259 AB\u015e-\u0131n s\u00fclh t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rinin koordinasiyal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 davam etdirilm\u0259sinin \u0259h\u0259miyy\u0259tini qeyd edibl\u0259r.<br \/>\nBu, \u00e7ox m\u00fch\u00fcm mesajd\u0131r: Avropa Va\u015finqtonun Moskva il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi raz\u0131la\u015fmalar\u0131n sad\u0259c\u0259 k\u0259nar m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7isi olmaq ist\u0259mir.<\/p>\n<p>Dem\u0259li, \u015een\u00e7jend\u0259 formala\u015fan \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli dialoq kollektiv Q\u0259rbin g\u0259l\u0259c\u0259k m\u00f6vqeyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni suallar yarad\u0131r. Avropa v\u0259 G7 bu prosesin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olacaq, yoxsa AB\u015e, \u00c7in v\u0259 Rusiya aras\u0131nda formala\u015fan yeni m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 ikinci plana ke\u00e7\u0259c\u0259k?<\/p>\n<p>Tramp kollektiv Q\u0259rbin maraqla\u0131rn\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131b, pay ver\u0259rs\u0259\u2026<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259nin \u0259n maraql\u0131 v\u0259 strateji t\u0259r\u0259fi m\u0259hz buradad\u0131r. \u018fg\u0259r Tramp administrasiyas\u0131 \u00c7in v\u0259 Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 yeni geosiyasi raz\u0131la\u015fmalar axtarark\u0259n kollektiv Q\u0259rbin d\u0259 maraqlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alsa, proses tamamil\u0259 f\u0259rqli istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf ed\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nBa\u015fqa s\u00f6zl\u0259, Va\u015finqton Moskva v\u0259 Pekinl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n kompromisl\u0259r\u0259 ged\u0259rk\u0259n Avropan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik maraqlar\u0131n\u0131, G7 \u00f6lk\u0259l\u0259rinin iqtisadi v\u0259 siyasi m\u00f6vqel\u0259rini d\u0259 yeni d\u00fcz\u0259nin t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evir\u0259 bil\u0259r. Bu halda s\u00f6hb\u0259t \u00fc\u00e7 d\u00f6vl\u0259tin \u00f6z aralar\u0131nda d\u00fcnya siyas\u0259tini b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrm\u0259sind\u0259n deyil, AB\u015e-\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda kollektiv Q\u0259rbin yeni geosiyasi \u015f\u0259rtl\u0259r\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ged\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Bel\u0259 bir ssenarid\u0259 Avropaya yeni t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik arxitekturas\u0131nda daha ciddi rol veril\u0259, G7 qlobal iqtisadi v\u0259 siyasi koordinasiyan\u0131n \u0259sas platformalar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r. AB\u015e is\u0259 \u00c7inl\u0259 r\u0259qab\u0259td\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259rinin iqtisadi, texnoloji v\u0259 h\u0259rbi potensial\u0131n\u0131 daha sistemli \u015f\u0259kild\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259k imkan\u0131 \u0259ld\u0259 ed\u0259r.<\/p>\n<p>Ancaq bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Va\u015finqtonun Avropan\u0131 yaln\u0131z \u00f6z q\u0259rarlar\u0131n\u0131 icra ed\u0259n t\u0259r\u0259fda\u015f kimi deyil, ortaq strateji q\u0259rarlar\u0131n q\u0259bulunda i\u015ftirak ed\u0259n g\u00fcc m\u0259rk\u0259zi kimi q\u0259bul etm\u0259si vacibdir.<br \/>\nBu ssenarinin dig\u0259r m\u00fch\u00fcm t\u0259r\u0259fi Rusiyad\u0131r. \u018fg\u0259r AB\u015e Moskva il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ir\u0259lil\u0259y\u0259rs\u0259, lakin bu proses Avropan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik maraqlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almadan apar\u0131larsa, transatlantik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 yeni ziddiyy\u0259tl\u0259r yarana bil\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 Ukrayna m\u0259s\u0259l\u0259si bel\u0259 bir raz\u0131la\u015fman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259n ciddi mane\u0259l\u0259rd\u0259n biri olaraq qalacaq.<br \/>\n\u018fksin\u0259, Avropa da dan\u0131\u015f\u0131qlar prosesin\u0259 c\u0259lb olunarsa, Ukraynan\u0131n suverenliyi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259minatlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131narsa, AB\u015e\u2013Rusiya m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn yum\u015falma Q\u0259rbin daxilind\u0259 par\u00e7alanmaya deyil, yeni siyasi konsensusun yaranmas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Tramp\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda iki f\u0259rqli geosiyasi se\u00e7im dayan\u0131r: ya \u00c7in v\u0259 Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259ninin konturlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k, ya da kollektiv Q\u0259rbi bu proses\u0259 c\u0259lb etm\u0259kl\u0259 daha geni\u015f siyasi v\u0259 iqtisadi ittifaq\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymaq.<br \/>\n\u0130kinci variant realla\u015farsa, yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259ni AB\u015e\u2013\u00c7in qar\u015f\u0131durmas\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fmayacaq. Kollektiv Q\u0259rbin iqtisadi, texnoloji, h\u0259rbi v\u0259 diplomatik potensial\u0131 da bu qlobal r\u0259qab\u0259tin \u0259sas elementin\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259nin \u0259sas m\u00fcbariz\u0259 meydan\u0131 olacaq- Avrasiya<\/p>\n<p>\u015een\u00e7jen sammitinin geosiyasi n\u0259tic\u0259l\u0259ri x\u00fcsusil\u0259 Avrasiya m\u0259kan\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. \u00c7\u00fcnki AB\u015e, \u00c7in v\u0259 Rusiya aras\u0131nda formala\u015facaq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r bu geni\u015f co\u011frafiyada t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik arxitekturas\u0131na, n\u0259qliyyat-kommunikasiya x\u0259tl\u0259rin\u0259, enerji mar\u015frutlar\u0131na v\u0259 regional g\u00fcc balans\u0131na birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>AB\u015e \u00fc\u00e7\u00fcn Avrasiyada \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri \u00c7inin t\u0259sir imkanlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq, Rusiyan\u0131n is\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 i\u015ftirak\u0131n\u0131 \u00f6z maraqlar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 t\u0259min etm\u0259kdir.<\/p>\n<p>\u00c7in \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas prioritet iqtisadi v\u0259 n\u0259qliyyat \u0259laq\u0259l\u0259rinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini qorumaq, enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k v\u0259 regional t\u0259sir imkanlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259kdir.<br \/>\nRusiya is\u0259 postsovet m\u0259kan\u0131nda v\u0259 daha geni\u015f Avrasiyada \u00f6z\u00fcn\u00fcn geosiyasi m\u00f6vqel\u0259rini qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Burada Avropan\u0131n da maraqlar\u0131 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. \u00c7\u00fcnki Avrasiya n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259ri, enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 regional sabitlik t\u0259kc\u0259 Moskva, Pekin v\u0259 Va\u015finqtonun deyil, Br\u00fcsselin d\u0259 strateji g\u00fcnd\u0259liyinin m\u00fch\u00fcm hiss\u0259sidir.<\/p>\n<p>M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Moskvan\u0131n hans\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 Va\u015finqtonla, hans\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 Pekinl\u0259 yax\u0131nla\u015faca\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Rusiya faktorunun d\u0259yi\u015fm\u0259si Avropadan M\u0259rk\u0259zi Asiyaya, C\u0259nubi Qafqazdan Yax\u0131n \u015e\u0259rq\u0259, K\u00f6rf\u0259z v\u0259 \u0130ran da daxil olmaqla geni\u015f co\u011frafiyada yeni siyasi v\u0259 iqtisadi reall\u0131qlar yarada bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu prosesd\u0259 Az\u0259rbaycan kimi strateji co\u011frafiyada yerl\u0259\u015f\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259ti d\u0259 art\u0131r. \u015e\u0259rq-Q\u0259rb v\u0259 \u015eimal-C\u0259nub n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rinin k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n, enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynayan Bak\u0131 b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 r\u0259qab\u0259t v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q prosesl\u0259rinin t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdiyi \u0259sas regional m\u0259rk\u0259zl\u0259rd\u0259n biridir.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 Rusiya, \u00c7in v\u0259 AB\u015e aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin hans\u0131 istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf ed\u0259c\u0259yi C\u0259nubi Qafqaz\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k geosiyasi m\u0259nz\u0259r\u0259sin\u0259 d\u0259 t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u0259y\u0259c\u0259k. Az\u0259rbaycan\u0131n \u00e7oxvektorlu v\u0259 balansl\u0131 xarici siyas\u0259ti, regional ba\u011flant\u0131lar\u0131n inki\u015faf\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat mar\u015frutlar\u0131ndak\u0131 m\u00f6vqeyi bu yeni \u015f\u0259raitd\u0259 \u0259lav\u0259 strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t qazana bil\u0259r.<\/p>\n<p>Yeni d\u00fcnya nizam\u0131 ikiq\u00fctbl\u00fc, yoxsa \u00e7ox q\u00fctbl\u00fc olacaq?<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, qar\u015f\u0131dak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 m\u00fcmk\u00fcn geosiyasi model u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 ged\u0259c\u0259k.<br \/>\nBirinci model AB\u015e, \u00c7in v\u0259 Rusiyan\u0131n \u0259sas q\u0259rarverici g\u00fccl\u0259r kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdiyi, dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin is\u0259 onlar\u0131n raz\u0131la\u015fmalar\u0131ndan t\u0259sirl\u0259ndiyi sistemdir. Bel\u0259 bir modeld\u0259 Avropa v\u0259 G7-nin m\u00fcst\u0259qil siyasi \u00e7\u0259kisi z\u0259ifl\u0259y\u0259 bil\u0259r.<br \/>\n\u0130kinci model AB\u015e-\u0131n kollektiv Q\u0259rbi \u00f6z \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdirdiyi, \u00c7in v\u0259 Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri is\u0259 qar\u015f\u0131durma il\u0259 yana\u015f\u0131 dialoq v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraqlar \u0259sas\u0131nda t\u0259nziml\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u00e7oxm\u0259rk\u0259zli sistemdir.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ehtimal is\u0259 b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin vahid bloklar yaratmaq \u0259v\u0259zin\u0259, ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fcxt\u0259lif koalisiyalar formala\u015fd\u0131rmas\u0131d\u0131r. Bu halda AB\u015e bir m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 \u00c7inl\u0259, dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 Rusiya il\u0259, ba\u015fqa bir istiqam\u0259td\u0259 is\u0259 Avropa v\u0259 G7 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 bir sistemd\u0259 regional g\u00fccl\u0259rin d\u0259 manevr imkanlar\u0131 geni\u015fl\u0259n\u0259r.<br \/>\n\u018flb\u0259tt\u0259, bu ssenaril\u0259rin he\u00e7 biri \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f n\u0259tic\u0259 deyil. Avropan\u0131n \u00f6z daxilind\u0259ki siyasi fikir ayr\u0131l\u0131qlar\u0131, AB\u015e-\u0131n xarici siyas\u0259t prioritetl\u0259ri, Rusiya il\u0259 Q\u0259rb aras\u0131ndak\u0131 etimad b\u00f6hran\u0131 v\u0259 \u00c7inl\u0259 iqtisadi r\u0259qab\u0259t prosesin istiqam\u0259tini d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r.<br \/>\n\u015een\u00e7jend\u0259ki sammit yeni d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131n art\u0131q tam formala\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 dem\u0259y\u0259 \u0259sas vermir. Lakin b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259yini \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli formatda m\u00fczakir\u0259 etm\u0259si m\u00fch\u00fcm siyasi siqnald\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259, \u015een\u00e7jen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u0259n m\u00fch\u00fcm mesaj\u0131 budur: yeni d\u00fcnya nizam\u0131 yaln\u0131z Va\u015finqtonun v\u0259 ya Pekinin irad\u0259si il\u0259 formala\u015fmayacaq. Moskvan\u0131n m\u00f6vqeyi, kollektiv Q\u0259rbin bu prosesd\u0259 i\u015ftirak\u0131, Avropan\u0131n strateji se\u00e7iml\u0259ri v\u0259 Avrasiya m\u0259kan\u0131nda yaranacaq yeni siyasi-iqtisadi reall\u0131qlar da h\u0259lledici rol oynayacaq.<br \/>\n\u0130ndi \u0259sas sual t\u0259kc\u0259 Rusiyan\u0131n hans\u0131 t\u0259r\u0259f\u0259 yax\u0131nla\u015faca\u011f\u0131 deyil. \u018fsas m\u0259s\u0259l\u0259 AB\u015e-\u0131n \u00f6z m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri olan Avropa v\u0259 G7-y\u0259, yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259nind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r yer ay\u0131raca\u011f\u0131, Moskva v\u0259 Pekinl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 hans\u0131 kompromisl\u0259r\u0259 ged\u0259c\u0259yi, eyni zamanda bu prosesd\u0259 kollektiv Q\u0259rbin maraqlar\u0131n\u0131 nec\u0259 uzla\u015fd\u0131raca\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnki g\u0259l\u0259c\u0259yin d\u00fcnya nizam\u0131nda \u0259sas m\u00fcbariz\u0259 t\u0259kc\u0259 \u0259razi v\u0259 resurslar u\u011frunda deyil, qlobal q\u0259rarlar\u0131n q\u0259bulunda s\u00f6z sahibi olmaq u\u011frunda gedir.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015een\u00e7jend\u0259 Tramp, Si Cinpin v\u0259 Putinin \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, q\u0259bul edil\u0259n S\u00fclh B\u0259yannam\u0259si v\u0259 liderl\u0259rin verdiyi mesajlar d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 yeni geosiyasi m\u0259rh\u0259l\u0259nin konturlar\u0131n\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. Va\u015finqton v\u0259 Pekin yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259ninin \u0259sas g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259ri kimi \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r. Moskva is\u0259 bu iki g\u00fcc aras\u0131nda strateji tarazl\u0131\u011fa t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259c\u0259k \u0259sas aktorlardan biridir. Ancaq bu geosiyasi t\u0259nlikd\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11148,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-11147","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyast"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11147","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11147"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11147\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11149,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11147\/revisions\/11149"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11148"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/idealxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}